Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 58

Devanagari script

सिद्धिः स्वच्छंदवर्त्तित्वं पारतंत्र्यं हि वै मृषा । बद्धो हि परतंत्राख्यो मुक्तः स्वातंत्र्यभावनः

Transliteration

siddhiḥ svacchaṃdavarttitvaṃ pārataṃtryaṃ hi vai mṛṣā | baddho hi parataṃtrākhyo muktaḥ svātaṃtryabhāvanaḥ

Translation

Wahre Vollendung (Siddhi) ist, in der eigenen Freiheit zu verweilen; Abhängigkeit ist wahrlich ein Trug. Der Gebundene heißt «abhängig», der Befreite ist im Empfinden innerer Selbstständigkeit gegründet.

Word by Word

• सिद्धिः: success/perfection
• सिद्धिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्वच्छन्द-वर्त्तित्वम्: acting at one’s own will (free agency)
• स्वच्छन्द-वर्त्तित्वम्: Pradhana-visheshya (Predicate nominal/विधेय)
• Type: Noun
• Root: स्वच्छन्द (प्रातिपदिक) + वर्त्तित्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (स्वच्छन्दस्य वर्त्तित्वम्)

• पारतन्त्र्यम्: dependence on another
• पारतन्त्र्यम्: Pradhana-visheshya (Predicate nominal/विधेय)
• Type: Noun
• Root: पारतन्त्र्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: हेतौ/निश्चयार्थक-निपात (particle: indeed/for)

• वै: certainly
• वै: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-निपात (emphatic particle)

• मृषा: falsely
• मृषा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: मृषा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: falsely)

• बद्धः: bound
• बद्धः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: बद्ध (कृदन्त; √बन्ध् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृत् (past passive participle: 'bound')

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-निपात

• परतन्त्र-आख्यः: called ‘dependent’
• परतन्त्र-आख्यः: Pradhana-visheshana (Predicate adjective/विधेयविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परतन्त्र (प्रातिपदिक) + आख्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (परतन्त्र इति आख्यः = 'called dependent')

• मुक्तः: liberated
• मुक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मुक्त (कृदन्त; √मुच् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle: 'released')

• स्वातन्त्र्य-भावनः: having the nature of independence
• स्वातन्त्र्य-भावनः: Pradhana-visheshana (Predicate adjective/विधेयविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वातन्त्र्य (प्रातिपदिक) + भावन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (स्वातन्त्र्यस्य भावनः = 'whose nature is independence')

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A liberated ascetic stands steady before Kedāra peaks, unshaken by storm; beside him a bound figure is shown tethered by ropes labeled ‘paratantratā’—the contrast of bondage and inner autonomy.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Bondage is living as dependent and driven; liberation is inner freedom grounded in the Self.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedāra Khaṇḍa provides the Kedāra pilgrimage backdrop, while the verse teaches the inner meaning of freedom.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is specified; the instruction is contemplative—cultivating svātantrya (inner freedom).