Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 110

Devanagari script

मंदस्मितेन च तदा भगवान्महेशः प्राप्तो मुदंच परमां गिरिजासमेतः । प्रेम्णा सगद्गदगिरा जगदेकबंधुर्नोवाच किंचन तदा भुवनैकभर्ता

Transliteration

maṃdasmitena ca tadā bhagavānmaheśaḥ prāpto mudaṃca paramāṃ girijāsametaḥ | premṇā sagadgadagirā jagadekabaṃdhurnovāca kiṃcana tadā bhuvanaikabhartā

Translation

Da erlangte der selige Herr Maheśa, mit sanftem Lächeln und an Girijās Seite, höchste Wonne. Doch der einzige Verwandte der Welt—der eine Herr des Universums—dessen Stimme vor Liebe bebte, sprach in jenem Augenblick kein Wort.

Word by Word

• मन्दस्मितेन: with a gentle smile
• मन्दस्मितेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मन्द+स्मित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचनम्; मन्दं स्मितम् इति कर्मधारयः

• च: and
• च: None
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction)

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्

• महेशः: Maheśa (Great Lord)
• महेशः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महेश (प्रातिपदिक; महा+ईश)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्; भगवान् इति समानाधिकरणम्

• प्राप्तः: attained/obtained
• प्राप्तः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+आप् (धातु)
• Form: भूतकाले क्त-प्रत्ययान्तः (Past active/PPP used predicatively), पुंलिङ्गः, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्; (अत्र ‘प्राप्तः’ = ‘प्राप्तवान्’ अर्थे)

• मुदम्: joy
• मुदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्

• च: and
• च: None
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction)

• परमाम्: supreme
• परमाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्; मुदम् इति विशेषणम्

• गिरिजासमेतः: accompanied by Girijā
• गिरिजासमेतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गिरिजा+समेत (प्रातिपदिक; गिरिजा + समेत)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्; ‘गिरिजया समेतः’ इति सहार्थक-तत्पुरुषः

• प्रेम्णा: with affection
• प्रेम्णा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: प्रेमन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचनम्

• सगद्गदगिरा: with a trembling voice
• सगद्गदगिरा: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: स+गद्गद+गिर् (प्रातिपदिक; गिर्/गिरा)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचनम्; अव्ययीभावः ‘गद्गदगिरा सह’ = with a faltering voice

• जगदेकबन्धुः: the sole kinsman of the world
• जगदेकबन्धुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जगत्+एक+बन्धु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्; ‘जगतः एकः बन्धुः’

• न: not
• न: None
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)

• उवाच: said/spoke
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• किंचन: anything
• किंचन: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किंचन (सर्वनाम/अव्ययप्राय)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्; अनिश्चित/अल्पार्थक-प्रयोगः (anything)

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)

• भुवनैकभर्ता: the sole lord of the worlds
• भुवनैकभर्ता: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भुवन+एक+भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्; ‘भुवनस्य एकः भर्ता’

Speaker

Narrator (context: Kedārakhaṇḍa narrative voice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra/Kedāranātha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Girijā (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva and Pārvatī together, Śiva’s gentle smile and tear-bright eyes; his throat tight with love, he remains silent, radiating bliss; the universe seems to pause around them.

Characters & Entities

• Śiva (Maheśa)
• Pārvatī (Girijā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the Lord’s silence can be an expression of overflowing compassion and bhakti—divine love transcends speech.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedārakhaṇḍa frames the episode within Kedāra sacred space; this particular verse highlights mood rather than a named tīrtha act.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a devotional description (bhāva) within the narrative.