Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 68

तां निरीक्ष्य भवो देवो गिरिजां लोकपावनीम् । मुमोह दर्शनात्तस्या मदनेनातुरीकृतः । विस्मयोत्फुल्लनयनो बभूव सहसा शिवः

tāṃ nirīkṣya bhavo devo girijāṃ lokapāvanīm | mumoha darśanāttasyā madanenāturīkṛtaḥ | vismayotphullanayano babhūva sahasā śivaḥ

Als er sie erblickte—Girijā, die Läuterin der Welten—wurde Herr Bhava schon durch ihren Anblick betört, von Kāma bedrängt. Da weiteten sich Śivas Augen plötzlich, aufblühend vor Staunen.

ताम्her
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
निरीक्ष्यhaving looked at
निरीक्ष्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootनि + ईक्ष् (धातु) (ईक्ष् दर्शने)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-भावकृदन्त (gerund); उपसर्ग: नि
भवःBhava (Śiva)
भवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; संज्ञा (शिव)
देवःthe god
देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपाधि
गिरिजाम्Girijā (daughter of the mountain)
गिरिजाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगिरि (प्रातिपदिक) + जा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; संज्ञा; षष्ठी-तत्पुरुष (गिरेः जा)
लोक-पावनीम्purifier of the worlds
लोक-पावनीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootलोक (प्रातिपदिक) + पावनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; (लोकान् पावयति)
मुमोहbecame deluded / was infatuated
मुमोह:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootमुह् (धातु) (मुहँ वैचित्त्ये)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
दर्शनात्from (her) sight
दर्शनात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन
तस्याःof her
तस्याः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; सर्वनाम
मदनेनby Kāma (the god of love)
मदनेन:
Karana/Hetu (Instrument/Cause)
TypeNoun
Rootमदन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
आतुरी-कृतःmade restless/afflicted
आतुरी-कृतः:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootआतुर (प्रातिपदिक) + कृ (धातु) (कृञ् करणे)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, PPP) 'कृत'; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (आतुरीकृत = आतुरः कृतः)
विस्मय-उत्फुल्ल-नयनःwith eyes widened in wonder
विस्मय-उत्फुल्ल-नयनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootविस्मय (प्रातिपदिक) + उत्फुल्ल (प्रातिपदिक) + नयन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; (विस्मयेन उत्फुल्ले नयने यस्य)
बभूवbecame
बभूव:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु) (भू सत्तायाम्)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सहसाsuddenly
सहसा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formकाल/रीतिवाचक-अव्यय (adverb: suddenly)
शिवःŚiva
शिवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; संज्ञा

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced)

Tirtha: Kedāra-kṣetra

Type: kshetra

Scene: Śiva beholds Girijā, ‘lokapāvanī’; he becomes momentarily bewildered as Kāma stirs; his eyes suddenly widen in astonishment—capturing a dramatic instant of divine emotion against a Himalayan sacred backdrop.

Ś
Śiva (Bhava)
G
Girijā (Pārvatī)
M
Madana (Kāma)

FAQs

The senses can unsettle even great spiritual power; hence dharma emphasizes discipline, devotion, and right orientation of desire.

Kedāra-kṣetra, presented as the sacred setting for Śiva’s līlā and the revelation of inner spiritual dynamics.

None; the verse is descriptive, teaching through narrative example.