Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 91

Devanagari script

अप्रमात्ताश्च ये नित्यं शिवध्यानपरायणाः । ते प्रियाः शंकरस्यैव हित्वा कर्मफलानि वै । केवलं ज्ञानमाश्रित्य ते यांति परमं पदम्

Transliteration

apramāttāśca ye nityaṃ śivadhyānaparāyaṇāḥ | te priyāḥ śaṃkarasyaiva hitvā karmaphalāni vai | kevalaṃ jñānamāśritya te yāṃti paramaṃ padam

Translation

„Die stets Wachsamen, die unablässig der Meditation über Śiva hingegeben sind, sind wahrhaft Śaṅkara lieb. Indem sie die Anhaftung an die Früchte des Handelns aufgeben und allein im befreienden Wissen Zuflucht nehmen, gelangen sie zum höchsten Stand.“

Word by Word

• अप्रमात्ताः: unheedful-less, vigilant
• अप्रमात्ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अप्रमत्त (प्रातिपदिक; a- + प्रमत्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण (adjective)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• ये: who (those who)
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सम्बन्धसूचक-सर्वनाम (relative pronoun)

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• शिवध्यानपरायणाः: devoted to meditation on Śiva
• शिवध्यानपरायणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शिव (प्रातिपदिक) + ध्यान (प्रातिपदिक) + परायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (शिवस्य ध्यानम्) + विशेषण

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सर्वनाम

• प्रियाः: dear
• प्रियाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विधेय-विशेषण (predicative adjective)

• शंकरस्य: of Śaṅkara
• शंकरस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शंकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (emphatic particle)

• हित्वा: having abandoned
• हित्वा: Kriya (पूर्वक्रिया/पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: हा (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), परस्मैपदी; ‘having abandoned’

• कर्मफलानि: fruits of actions
• कर्मफलानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर्म (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कर्मणः फलानि)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्यय (assertive particle)

• केवलम्: only
• केवलम्: Sambandha (Qualifier)
• Type: Indeclinable
• Root: केवल (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-प्रयोग/क्रियाविशेषण (adverbial use: ‘only’)

• ज्ञानम्: knowledge
• ज्ञानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• आश्रित्य: having taken refuge in
• आश्रित्य: Kriya (पूर्वक्रिया/पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: आ-श्रि (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive); ‘having resorted to’

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सर्वनाम

• यान्ति: go/attain
• यान्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन

• परमम्: supreme
• परमम्: Karma (Object-Qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण

• पदम्: state/abode
• पदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

Speaker

Bṛhaspati (contextual instruction within the narrative)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedāranātha)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and ṛṣis (frame tradition) / audience of the Kedāra narrative

Visual Art Cues

Scene: A serene ascetic/pilgrim in the Kedāra Himalaya sits in meditation facing a Śiva-liṅga, snow peaks behind, offering inner renunciation while the temple bells and river sounds suggest sacred presence.

Characters & Entities

• Śiva
• Śaṅkara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Steady Śiva-meditation, non-attachment to results, and reliance on liberating knowledge lead to the highest liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is doctrinal rather than geographic; it appears within Kedāra-khaṇḍa, which broadly glorifies Śiva’s sacred Kedāra region.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śiva-dhyāna (meditation on Śiva) is prescribed; no specific vrata or pilgrimage act is detailed in this verse.