Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 29

स्मृत्वा चराचरगुरुं कृष्णमारब्धवान्कथाम् । कस्यांचिदभवत्पत्न्यां युवा कोऽप्यजितेद्रियः

smṛtvā carācaraguruṃ kṛṣṇamārabdhavānkathām | kasyāṃcidabhavatpatnyāṃ yuvā ko'pyajitedriyaḥ

Indem er sich an Kṛṣṇa erinnerte, den Lehrer alles Bewegten und Unbewegten, begann er die Erzählung. Im Hause eines gewissen Mannes lebte ein junger Mensch—einer, der seine Sinne noch nicht bezwungen hatte.

स्मृत्वाhaving remembered
स्मृत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund): “having remembered”
चराचरगुरुम्the guru of all beings (moving and unmoving)
चराचरगुरुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचर (प्रातिपदिक) + अचर (प्रातिपदिक) + गुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुषसमासः—चराचरयोः गुरु: (teacher of the moving and unmoving)
कृष्णम्Kṛṣṇa
कृष्णम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
आरब्धवान्began
आरब्धवान्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-रभ् (धातु) → आरब्धवत् (कृदन्त)
Formक्तवत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (perfective past active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; “having begun”
कथाम्the story
कथाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकथा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
कस्याम्in some (woman)
कस्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-विशेषण; स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘पत्नी’ इत्यस्य विशेषणम्
चित्some/any
चित्:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
Formअव्यय; अनिश्चितार्थक-प्रत्यय (indefinite particle: -ever/some)
अभवत्there was/became
अभवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past); परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
पत्नीाम्as (his) wife/in (a) wife
पत्नीाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
युवाa young man
युवा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुवन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
कःsomeone (who)
कः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपि-कार (enclitic: also/even)
अजितेन्द्रियःuncontrolled in senses
अजितेन्द्रियः:
Karta-predicative (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअजित (जि धातु, क्त; नञ्-पूर्वक) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहिसमासः—अजितानि इन्द्रियाणि यस्य (one whose senses are unconquered)

Sūta (Lomaharṣaṇa), inferred from Māheśvarakhaṇḍa framing; explicit speaker appears at 36

Listener: (परम्परया) शौनकादयः / श्रोतृ-सभा

Scene: कथावाचक/पात्रः हृदि कृष्ण-स्मरणं कृत्वा कथा आरभते; पृष्ठभूमौ सूक्ष्म कृष्ण-प्रतिमा/ध्यान-प्रभा; ततः ‘युवा अजितेन्द्रियः’ इति नीत्याख्यान-प्रवेश।

K
Kṛṣṇa

FAQs

Unconquered senses (ajitendriya) are the root of moral downfall; dharma begins with self-mastery.

No specific tīrtha is named in this verse; it functions as narrative setup within the Kaumārikākhaṇḍa.

None in this verse; it introduces a moral narrative rather than a vrata, snāna, or dāna.