Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 43

यथा तोयार्थिनस्तोयं पत्रनालादिभिः शनैः । आपिबेयुस्तथा वायुं योगी नयति साधितम्

yathā toyārthinastoyaṃ patranālādibhiḥ śanaiḥ | āpibeyustathā vāyuṃ yogī nayati sādhitam

Wie jene, die Wasser suchen, es langsam durch Blattröhrchen und dergleichen schlürfen, so lenkt der Yogi, nachdem er die Methode gemeistert hat, sanft den Lebenshauch (Prāṇa/Vāyu) und nimmt ihn in sich auf.

यथाjust as
यथा:
Kriya-visheshana (Correlative/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकारवाचक-अव्यय
तोय-अर्थिनःthose desiring water
तोय-अर्थिनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक) + अर्थिन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (तोयम् अर्थयते इति/तोयस्य अर्थी); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तोयम्water
तोयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पत्र-नाल-आदिभिःwith leaves, tubes, and the like
पत्र-नाल-आदिभिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपत्र (प्रातिपदिक) + नाल (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formसमाहार/इतरेतर-द्वन्द्व-समास (पत्रनालादि-समूह); पुंलिङ्ग/नपुंसक-सम्भव, तृतीया (3rd), बहुवचन; करणवाचक
शनैःslowly
शनैः:
Kriya-visheshana (Manner/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशनैः (अव्यय)
Formरीत्यर्थक-अव्यय (adverb: slowly, gradually)
आपिबेयुःwould/should drink
आपिबेयुः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + पा (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
तथाlikewise
तथा:
Kriya-visheshana (Correlative/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formतदनुरूप-अव्यय (so, likewise)
वायुम्air, breath
वायुम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
योगीthe yogin
योगी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयोगिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नयतिleads, directs
नयति:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootनी (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
साधितम्mastered, controlled
साधितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसाध् (धातु) → साधित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्यय (past participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वायुम्’ इति विशेषणम्

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Scene: A yogin beside a small water vessel; a seeker sips water through a leaf-tube, paralleled by the yogin’s subtle inhalation shown as a fine stream of air; emphasis on gentleness and precision.

FAQs

Breath mastery is attained through gentle, gradual control—never by force—like slowly sipping water.

No tīrtha is referenced; the verse is a technical metaphor for yogic practice.

The practical rule is slow, measured regulation of vāyu (breath), indicating a non-violent pranayama approach.