Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 31

Devanagari script

अध्यात्मगतितत्त्वज्ञं क्षांतं शक्तं जितेंद्रियम् । ऋजुं यथार्थ वक्तारं नारदं तं नमाम्यहम्

Transliteration

adhyātmagatitattvajñaṃ kṣāṃtaṃ śaktaṃ jiteṃdriyam | ṛjuṃ yathārtha vaktāraṃ nāradaṃ taṃ namāmyaham

Translation

Ich verneige mich vor Nārada—dem Kenner der Wahrheit des Weges des Ātman, geduldig und kraftvoll, die Sinne bezwingend, aufrichtig und die Dinge aussprechend, wie sie wirklich sind.

Word by Word

• अध्यात्मगतितत्त्वज्ञम्: knower of the truth of the spiritual path
• अध्यात्मगतितत्त्वज्ञम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अध्यात्म (प्रातिपदिक) + गति (प्रातिपदिक) + तत्त्व (प्रातिपदिक) + ज्ञ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुषः (अध्यात्मगति-तत्त्वं जानाति इति); पुंलिङ्गः; एकवचनम्; द्वितीया-विभक्तिः; विशेषणम् (नारदम्)

• क्षान्तम्: patient, forbearing
• क्षान्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: क्षान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; एकवचनम्; द्वितीया-विभक्तिः; विशेषणम्

• शक्तम्: capable, powerful
• शक्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; एकवचनम्; द्वितीया-विभक्तिः; विशेषणम्

• जितेन्द्रियम्: one who has conquered the senses
• जितेन्द्रियम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: जित (कृदन्त-प्रातिपदिक) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय/तत्पुरुषः (जितानि इन्द्रियाणि यस्य); पुंलिङ्गः; एकवचनम्; द्वितीया-विभक्तिः; विशेषणम्

• ऋजुम्: straight, upright
• ऋजुम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: ऋजु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; एकवचनम्; द्वितीया-विभक्तिः; विशेषणम्

• यथार्थम्: truthfully, as it is
• यथार्थम्: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; क्रियाविशेषणत्वेन (adverb: truly/as it is)

• वक्तारम्: speaker
• वक्तारम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वक्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; एकवचनम्; द्वितीया-विभक्तिः (Accusative singular); (नारदम्) विशेषणार्थे अपि प्रयुक्तम्

• नारदम्: Nārada
• नारदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; एकवचनम्; द्वितीया-विभक्तिः

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्गः; एकवचनम्; द्वितीया-विभक्तिः

• नमामि: I bow to
• नमामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नम् (धातु)
• Form: लट्-लकारः; उत्तमपुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचनम्; प्रथमा-विभक्तिः

Speaker

Indra (Mahendra) — within the cited stotra

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpa)

Visual Art Cues

Scene: Nārada as teacher-sage: seated in an āśrama, instructing with calm authority; symbols of sense-mastery (controlled animals or subdued senses) and a luminous path motif representing adhyātma-gati.

Characters & Entities

• Nārada

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual realization is shown through self-mastery, patience, and uncompromising truthfulness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No; this is a virtue-centered stotra verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it points to sādhana through indriya-jaya (sense-control) and adhyātma-jñāna.