Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 2

कमठ उवाच । यथैतद्वेद ब्रह्मांडं शरीरं च तथा शृणु । पादमूलं च पातालं प्रपदं च रसातलम्

kamaṭha uvāca | yathaitadveda brahmāṃḍaṃ śarīraṃ ca tathā śṛṇu | pādamūlaṃ ca pātālaṃ prapadaṃ ca rasātalam

Kamaṭha sprach: Höre, wie dieser Körper dem Brahmāṇḍa, dem kosmischen Ei, entspricht. Die Fußsohlen sind Pātāla, und der Vorderteil des Fußes ist Rasātala.

कमठःKamaṭha
कमठः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकमठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद — Perfect, 3rd person, Singular
यथाas
यथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकार-अव्यय (adverb/conjunction) — ‘as; just as’
एतत्this
एतत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular
वेदyou know
वेद:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद — Present, 2nd person, Singular
ब्रह्माण्डम्the cosmic egg; universe
ब्रह्माण्डम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + अण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular; षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्रह्मणः अण्डम्)
शरीरम्body
शरीरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशरीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
तथाthus; likewise
तथा:
Adhikarana (Adverbial/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकार-अव्यय (adverb) — ‘thus; in the same way’
शृणुlisten
शृणु:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट्-लकार (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद — Imperative, 2nd person, Singular
पादमूलम्the sole/base of the foot
पादमूलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक) + मूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular; षष्ठी-तत्पुरुषः (पादस्य मूलम्)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
पातालम्Pātāla (netherworld)
पातालम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपाताल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular
प्रपदम्forepart of the foot; instep
प्रपदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
रसातलम्Rasātala (a netherworld)
रसातलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरसा (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular; षष्ठी-तत्पुरुषः (रसायाḥ तलम्) / रूढि-नाम (proper name)

Kamaṭha

Tirtha: Pātāla; Rasātala (internalized cosmographic loci)

Type: kshetra

Listener: Atithi

Scene: Kamaṭha teaches a diagrammatic vision: a standing human figure overlaid with concentric cosmic layers; the soles labeled Pātāla and the forefoot Rasātala, with the brahmāṇḍa shown as an egg-like aura around the body.

K
Kamaṭha
B
Brahmāṇḍa
P
Pātāla
R
Rasātala

FAQs

The human body is presented as a microcosm of the universe, encouraging reverence and disciplined living.

No tīrtha is praised; the verse explains cosmology through bodily mapping.

None; it is an explanatory cosmological teaching.