Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 150

राजहंसो यथा शुद्धः काकामेध्यप्रदर्शकः । श्रृणु मातर्यत्र संस्थो रमेयं निरुपद्रवः

rājahaṃso yathā śuddhaḥ kākāmedhyapradarśakaḥ | śrṛṇu mātaryatra saṃstho rameyaṃ nirupadravaḥ

Wie der königliche Schwan rein ist und das Unreine unter den Krähen offenbart, so höre, o Mutter: Nur an jenem Ort, wo ich ungestört weilen kann, finde ich Freude.

राजहंसःthe royal swan
राजहंसः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराज (प्रातिपदिक) + हंस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (राजा इव हंसः / राज्ञः हंसः)
यथाjust as
यथा:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (as/just as)
शुद्धःpure
शुद्धः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifying राजहंसः)
काक-अमेध्य-प्रदर्शकःone who points out the crow’s impurity
काक-अमेध्य-प्रदर्शकः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाक (प्रातिपदिक) + अमेध्य (प्रातिपदिक) + प्रदर्शक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (काकस्य अमेध्यं प्रदर्शयति इति)
शृणुlisten
शृणु:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट् (imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन
मातरिO mother
मातरि:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन; वैदिक/छान्दस-रूपेण ‘मातरि’ (for ‘मातः/माते’)
यत्रwhere
यत्र:
Kriya-vishesana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; देशवाचक (relative adverb: where)
संस्थःbeing situated; standing
संस्थः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम् + स्था (धातु) → संस्थ (कृदन्त; क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle) ‘situated/standing’
रमेयम्would delight/enjoy
रमेयम्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootरम् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), आत्मनेपद, उत्तमपुरुष, एकवचन
निरुपद्रवःfree from trouble
निरुपद्रवः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर् (उपसर्ग) + उपद्रव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्/निर्-प्रत्ययार्थक (without disturbance)

Narrative quote: an unnamed seeker addressing his mother (within Sūta’s narration)

Type: kshetra

Scene: A luminous royal swan stands on a clear lotus lake while dark crows cluster at a muddy edge; a seeker addresses his mother, pointing toward a quiet hermitage or inner lotus-heart where no disturbance arises.

FAQs

Like the haṃsa that discerns purity, the seeker longs for a state of undisturbed peace, rejecting the impure turmoil of worldly life.

No specific tīrtha is named; “that place” is presented as an ideal state/abode of peace.

None; the verse uses allegory to teach discernment and the pursuit of peace.