Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 34
Devanagari script
कालाग्निं प्रेरयत्येव कल्पांते दह्यते जगत् । एवंविधमधःसूत्रं निर्मितं चात्र भारत
Transliteration
kālāgniṃ prerayatyeva kalpāṃte dahyate jagat | evaṃvidhamadhaḥsūtraṃ nirmitaṃ cātra bhārata
Translation
Wahrlich, er setzt das Feuer der Zeit in Bewegung; am Ende eines Kalpa wird die Welt verbrannt. So, o Bhārata, ist hier ein solcher „unterer Strang“ (tragendes Gefüge) geschaffen worden.
Word by Word
कालाग्निम्the fire of time (kālāgni)
कालाग्निम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (कालस्य अग्निः); पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative); एकवचन
प्रेरयतिimpels/sets in motion
प्रेरयति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रेर्/प्रि (धातु) + णिच्
Formलट्-लकार; परस्मैपद; प्रथम-पुरुष; एकवचन
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्ययम्; अवधारणार्थक
कल्पान्तेat the end of an aeon
कल्पान्ते:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकल्पान्त (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (कल्पस्य अन्तः); पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (Locative); एकवचन
दह्यतेis burned
दह्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदह् (धातु)
Formलट्-लकार; कर्मणि-प्रयोग (Passive); प्रथम-पुरुष; एकवचन
जगत्the world
जगत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
एवंविधम्of such a kind
एवंविधम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएवं (अव्यय) + विध (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (एवं विधम्); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; विशेषणम् (अधःसूत्रम्)
अधःसूत्रम्the lower thread/line (lower stratum)
अधःसूत्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअधः (अव्यय) + सूत्र (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन
निर्मितम्constructed/formed
निर्मितम्:
Kriya (Predicate/क्रिया-विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर्मा (धातु: मा + निर् उपसर्ग) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; (अधःसूत्रम्)
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चय-बोधक
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्ययम्; देशवाचक (here)
भारतO Bhārata
भारत:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति (Vocative); एकवचन
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages
Characters & Entities
K
Kālāgni (time-fire)B
Bhārata (addressee)FAQs
Creation and dissolution are lawful phases of time; even cosmic destruction (kālāgni) is an ordered function within dharma-governed reality.
None; this passage is cosmological rather than a tīrtha-māhātmya.
None in this verse.