Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 181

अप्सुसा वार्षिकं बिंदुं पूर्णे वर्षशते पपौ । तपश्चरंती तस्मात्सा प्रोच्यते चाप्सरा दिवि

apsusā vārṣikaṃ biṃduṃ pūrṇe varṣaśate papau | tapaścaraṃtī tasmātsā procyate cāpsarā divi

In Askese verharrend, trank sie während voller hundert Jahre nur einen einzigen Tropfen im Jahr. Darum wird sie im Himmel als eine Apsarā gerühmt.

apsusāshe in the waters
apsusā:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootapsu (अव्यय/सप्तमी-बहुवचनरूप ‘अप्सु’) + sā (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपाठभेद/सन्धि-समस्या; सम्भाव्य-विग्रहः ‘अप्सु सा’ = ‘she (being) in the waters’; ‘अप्सु’ अव्ययवत् (सप्तमी-बहुवचनम्), ‘सा’ स्त्री प्रथमा एकवचनम्
vārṣikamyearly, annual
vārṣikam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootvārṣika (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
biṃduma drop
biṃdum:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootbiṃdu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
pūrṇewhen completed
pūrṇe:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootpūrṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (सप्तमी-सम्बन्धः)
varṣaśatein a hundred years
varṣaśate:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootvarṣa + śata (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—वर्षाणां शतम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
papaudrank
papau:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√pā (पा धातु)
Formलिट्-लकारः (परस्मैपदम्), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
tapaḥausterity
tapaḥ:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘चरन्ती’ इत्यनेन सह कर्मरूपेण
carantīpractising (doing)
carantī:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Root√car (चर् धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले कृदन्तः (शतृ), स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; कर्तरि—‘practising’
tasmāttherefore/from that
tasmāt:
Hetu/Apadana (Cause/Source)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्; हेतौ/अपादाने
she
:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
procyateis called
procyate:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootpra + √vac (वच् धातु)
Formलट्-लकारः, आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगः—‘is called/said’
caand
ca:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)
apsarāan apsaras
apsarā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootapsaras (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
diviin heaven
divi:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootdiv (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; अधिकरणम्

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating (deduced)

Tirtha: Barkareśvara (contextual)

Type: kshetra

Listener: Arjuna

Scene: A solitary maiden-ascetic in a forest or near a shrine, sustaining herself on a single drop per year; the cosmos witnesses her vow, and celestial beings acknowledge her as apsarā.

C
Citralekhā
A
Apsarā

FAQs

Sustained tapas with restraint is portrayed as powerfully transformative, yielding exalted status and recognition.

The verse supports the broader tīrtha narrative context (Mahākāla/Barkareśvara) though it focuses on her tapas-fruit.

An austerity model is implied: extreme restraint in consumption over long periods as a form of tapas.