Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 12

ततो रात्रिः क्षयं याति वर्धते तु दिनं दिनम् । ततश्च मिथुनस्यांते परां काष्ठामुपागतः

tato rātriḥ kṣayaṃ yāti vardhate tu dinaṃ dinam | tataśca mithunasyāṃte parāṃ kāṣṭhāmupāgataḥ

Daraufhin nimmt die Nacht ab, während der Tag von Tag zu Tag wächst. Und am Ende von Mithuna (Zwillinge) erreicht er die höchste Grenze, den äußersten Punkt dieses nördlichen Vorrückens.

tataḥthen
tataḥ:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; क्रमार्थ (then)
rātriḥnight
rātriḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootrātri (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
kṣayamdecline/diminution
kṣayam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootkṣaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
yātigoes to/undergoes
yāti:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootyā (या धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
vardhateincreases
vardhate:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootvṛdh (वृध् धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
tubut/indeed
tu:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थ (but/indeed)
dinamday
dinam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootdina (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् पुनरुक्ति-प्रयोगे (with next word)
dinamday by day
dinam:
Adverbial (Kriyāviśeṣaṇa/क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootdina (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; पुनरुक्ति (day by day)
tataḥthen
tataḥ:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; क्रमार्थ (then)
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
mithunasyaof Gemini (Mithuna)
mithunasya:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootmithuna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
anteat the end
ante:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootanta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
parāmhighest/farthest
parām:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (काष्ठाम्)
kāṣṭhāmlimit/culmination
kāṣṭhām:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootkāṣṭhā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
upāgataḥhaving reached/arrived
upāgataḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootupa + gam (गम् धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

Lomaharṣaṇa Sūta (deduced; Māheśvarakhaṇḍa narration to sages)

Tirtha: Uttarāyaṇa-uttama-kāla approaching (time-tīrtha)

Type: kshetra

Scene: A horizon sequence showing nights shrinking and days expanding; Sūrya climbing higher each panel; at Mithuna’s end, Sūrya near the zenith with Gemini symbol subtly present.

M
Mithuna (Gemini)
S
Sūrya

FAQs

Growth and decline are lawful movements of time; recognizing cycles helps one live with discipline and reverence for cosmic order.

No tīrtha is named; the focus is on the Sun’s seasonal progression.

None stated; the verse provides calendrical grounding often used to time dharmic observances.