Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 16

मुदिताः प्रतिवर्तंते गृहस्थमिव प्राणिनः । शीतमातपवर्षांश्च क्लेशान्नानाविधान्सहन्

muditāḥ prativartaṃte gṛhasthamiva prāṇinaḥ | śītamātapavarṣāṃśca kleśānnānāvidhānsahan

Die Wesen kehren freudig zu dir zurück, als kämen sie heim in das Haus eines Hausherrn, und ertragen vielerlei Mühsal — Kälte, Hitze und Regen.

मुदिताःgladdened/joyful
मुदिताः:
Kartṛ (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootमुद् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle) ‘मुदित’; पुंलिङ्गम्; बहुवचनम्; प्रथमा (Nominative, Plural)
प्रतिवर्तन्तेthey return
प्रतिवर्तन्ते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति-वृत् (धातु)
Formलट् (Present); प्रथमपुरुषः; बहुवचनम्; आत्मनेपदम्
गृहस्थम्a householder
गृहस्थम्:
Upamāna (Standard of comparison/उपमान)
TypeNoun
Rootगृहस्थ (प्रातिपदिक)
Formसमासः: गृह + स्थ (तत्पुरुषः ‘householder’); पुंलिङ्गम्; एकवचनम्; द्वितीया (Accusative, Singular)
इवlike
इव:
Sambandha (Comparison marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमावाचक-अव्यय (comparative particle ‘like/as’)
प्राणिनःliving beings
प्राणिनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्राणिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्; बहुवचनम्; प्रथमा (Nominative, Plural)
शीतcold
शीत:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशीत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्; एकवचनम्; द्वितीया (Accusative, Singular) (समुच्चय-गणनायाम्)
आतपheat/sun
आतप:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआतप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्; एकवचनम्; द्वितीया (Accusative, Singular) (समुच्चय-गणनायाम्)
वर्षान्rains
वर्षान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्; बहुवचनम्; द्वितीया (Accusative, Plural)
and
:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction ‘and’)
क्लेशान्afflictions
क्लेशान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्लेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्; बहुवचनम्; द्वितीया (Accusative, Plural)
नानाविधान्of various kinds
नानाविधान्:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootनाना + विध (प्रातिपदिक)
Formसमासः: नाना (अव्यय) + विधान (कर्मधारयः ‘various kinds’); पुंलिङ्गम्; बहुवचनम्; द्वितीया (Accusative, Plural); ‘क्लेशान्’ इति विशेषणम्
सहन्enduring
सहन्:
Kartṛ (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसह् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle) ‘bearing/enduring’; पुंलिङ्गम्; बहुवचनम्; प्रथमा (Nominative, Plural); ‘प्राणिनः’ इति विशेषणम्

Sūta (Lomaharṣaṇa), narrating

Tirtha: Achala-āśraya (mountain refuge)

Type: kshetra

Listener: the mountain (Bhūdhara/Achala)

Scene: Travelers and forest creatures, drenched by rain and weary from heat and cold, return joyfully to the mountain’s foothill shelters and groves like children returning home.

FAQs

A truly dharmic refuge gives safety and reassurance to all beings, like a righteous householder protects dependents.

No named tīrtha is specified; the verse praises the sheltering nature of the sacred setting.

None; it is a descriptive praise of refuge and endurance.