Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 52

Devanagari script

पुत्रमप्रतिकर्माणमजेयं वज्रदुश्छिदम् । स जातामात्र एवाभूत्सर्वशा स्त्रार्थपारगः

Transliteration

putramapratikarmāṇamajeyaṃ vajraduśchidam | sa jātāmātra evābhūtsarvaśā strārthapāragaḥ

Translation

(Sie gebar) einen Sohn, dem nichts entgegenzusetzen ist, unbesiegbar und schwer zu schneiden wie der Vajra. Schon im Augenblick seiner Geburt war er vollkommen in Bedeutung und Beherrschung aller Waffen.

Word by Word

• पुत्रम्: a son
• पुत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• अप्रतिकर्माणम्: without equal in deeds / unmatched
• अप्रतिकर्माणम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ + प्रतिकर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः (अ-प्रतिकर्मन्)

• अजेयम्: unconquerable
• अजेयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ + जेय (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; नञ्-समासः; ‘जेय’ (यत्-प्रत्ययान्त, ‘to be conquered’)

• वज्रदुश्छिदम्: hard to cut even with a thunderbolt
• वज्रदुश्छिदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वज्र + दुश्छिद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः—वज्र + दुश्छिद (तत्पुरुष; ‘hard to cut even by a vajra’)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• जातमात्रः: just born
• जातमात्रः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जात + मात्र (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—जात (क्त, √जन्) + मात्र (तत्पुरुष)

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक-निपातः

• अभूत्: became/was
• अभूत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सर्वशास्त्रार्थपारगः: one who has mastered the meanings of all scriptures
• सर्वशास्त्रार्थपारगः: Karta (Subject complement/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व + शास्त्र + अर्थ + पारग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः—सर्व-शास्त्र-अर्थ-पारग (‘knower of meanings of all śāstras’)

Speaker

Narrator (within Māheśvarakhaṇḍa tradition: Sūta/Lomaharṣaṇa to sages)

Visual Art Cues

Scene: नवजात बालक—तेजस्वी, वज्र-प्रभा, चारों ओर दिव्य आयुधों के प्रतीक (धनुष, शूल, चक्र आदि) मानो स्वयं उपस्थित; माता की गोद में अद्भुत तेज।

Characters & Entities

• Vajrāṅga (context)
• Diti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Extraordinary capacities can arise from tapas, but Purāṇic dharma implies such power must be governed by righteousness to avoid ruin.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes the nature of the child born from prior tapas.