Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 79

निरीक्ष्य तां तपस्यंतीं विधिः संशुद्धमानसाम् । उपेत्योवाच सुप्रज्ञे प्रसन्नोस्मि वरं वृणु

nirīkṣya tāṃ tapasyaṃtīṃ vidhiḥ saṃśuddhamānasām | upetyovāca suprajñe prasannosmi varaṃ vṛṇu

Als er sie in Askese sah, mit völlig geläutertem Geist, trat Vidhī (Brahmā) heran und sprach: „O Weise, ich bin erfreut — wähle eine Gabe.“

निरीक्ष्यhaving looked at
निरीक्ष्य:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootनि√ईक्ष् (धातु) + य (ल्यप्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया
ताम्her
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
तपस्यन्तीम्performing austerity
तपस्यन्तीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootतपस् (नामधातु/denominative) → तपस्यति + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
विधिःBrahmā (the Ordainer)
विधिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
संशुद्धमानसाम्(her) whose mind was purified
संशुद्धमानसाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसंशुद्ध (√शुध् + क्त) + मानस (प्रातिपदिके)
Formसमासः (तत्पुरुषः); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; ‘संशुद्धं मानसं यस्याः’ (pure-minded)
उपेत्यhaving approached
उपेत्य:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootउप√इ (धातु) + य (ल्यप्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्शभूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
सुप्रज्ञेO very wise one
सुप्रज्ञे:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसु + प्रज्ञ (प्रातिपदिके)
Formसमासः (कर्मधारयः); स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
प्रसन्नःpleased
प्रसन्नः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रसन्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
अस्मिI am
अस्मि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलट् (Present/वर्तमान), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; परस्मैपद
वरम्a boon
वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
वृणुchoose
वृणु:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वृ (धातु)
Formलोट् (Imperative/आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद

Skanda (narrating); direct speech by Brahmā

Scene: Brahmā (Vidhī) with four faces and lotus, descending/approaching the seated tapasvinī in a forest clearing; the air brightens, and the ascetic remains composed as he offers a boon.

D
Dhūtapāpā
B
Brahmā (Vidhī)

FAQs

When the mind is purified through tapas, divine grace manifests and blessings become attainable.

The Kāśīkhaṇḍa setting underlies the episode; the verse foregrounds the boon-giving moment rather than a named tīrtha.

The implied prescription is tapas leading to mental purification (saṃśuddha-mānasatā).