Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 43

Devanagari script

इत्थं तास्तद्गुणग्रामं वर्णयंत्यः पदेपदे । कालं विनोदयंति स्म अंतःपुरचराः स्त्रियः

Transliteration

itthaṃ tāstadguṇagrāmaṃ varṇayaṃtyaḥ padepade | kālaṃ vinodayaṃti sma aṃtaḥpuracarāḥ striyaḥ

Translation

So pflegten die Frauen der inneren Gemächer, indem sie bei jedem Schritt die Fülle seiner Tugenden schilderten, die Zeit in angenehmem Gespräch zu verbringen.

Word by Word

• इत्थम्: thus
• इत्थम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इत्थम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: thus/in this manner)

• ताः: those (women)
• ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (guṇagrāmam qualifies)

• गुणग्रामम्: collection of virtues
• गुणग्रामम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गुण (प्रातिपदिक) + ग्राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (गुणानां ग्रामः = समूहः)

• वर्णयन्त्यः: describing
• वर्णयन्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वर्णय् (धातु; वर्णयति)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष? (finite not here) — शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle) स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; परस्मैपद-धात्वर्थ

• पदे: in (each) step/word
• पदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• पदे: at every step
• पदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्ति (idiom: pade pade)

• कालम्: time
• कालम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• विनोदयन्ति: they amuse (themselves), pass (time)
• विनोदयन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + नुद् (धातु; विनोदयति)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद

• स्म: indeed/used to
• स्म: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: स्म (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्म-निपात (past/continuative marker with present)

• अन्तःपुरचराः: women of the inner palace (harem-dwellers)
• अन्तःपुरचराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्तःपुर (प्रातिपदिक) + चर (चर् धातु, अ-प्रत्यय/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष-समास (अन्तःपुरे चराः)

• स्त्रियः: women
• स्त्रियः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

Speaker

Kāśī narrative voice (Uttarārdha context; traditionally Skanda addressing Agastya in Kāśī-khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Women of the inner palace gathered in small groups, animated yet refined, narrating the virtues of the brāhmaṇa; a sense of cultured leisure and moral admiration.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Virtue naturally becomes worthy of remembrance and discourse; good qualities spread through society by praise and recollection.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader Kāśī-khaṇḍa frame concerns Kāśī, though this verse is narrative and does not name a tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.