Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 33

क्षेत्रतीर्थकदंबं च मुक्तिमंडप संकथा । विश्वेशाविर्भवश्चाथ ततो यात्रापरिक्रमः

kṣetratīrthakadaṃbaṃ ca muktimaṃḍapa saṃkathā | viśveśāvirbhavaścātha tato yātrāparikramaḥ

Beschrieben wird das Gefüge der heiligen Stätten und Tīrthas des heiligen Feldes (Kāśī) samt der Erzählung vom Mukti-maṇḍapa; dann wird die Erscheinung Viśveśas berichtet, und danach wird der Pilger-Umgang (yātrā-parikramā) dargelegt.

क्षेत्रतीर्थकदम्बम्a cluster/collection of sacred places and tīrthas
क्षेत्रतीर्थकदम्बम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक) + कदम्ब (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; तत्पुरुषः (क्षेत्राणां तीर्थानां कदम्बम् = समूहः)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
मुक्तिमण्डपसंकथाthe account of the Mukti-maṇḍapa
मुक्तिमण्डपसंकथा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुक्ति (प्रातिपदिक) + मण्डप (प्रातिपदिक) + संकथा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (मुक्तिमण्डपस्य संकथा)
विश्वेशाविर्भवःthe manifestation of Viśveśa
विश्वेशाविर्भवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्वेश (प्रातिपदिक) + आविर्भाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विश्वेशस्य आविर्भावः)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
अथthen/thereafter
अथ:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/now)
ततःthereafter
ततः:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (सर्वनाम-प्रातिपदिक तद्)
Formअव्यय (adverb) — तद्-प्रभव; अपादान/क्रमार्थे ‘thereafter/from that’
यात्रापरिक्रमःthe pilgrimage-circuit (itinerary)
यात्रापरिक्रमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयात्रा (प्रातिपदिक) + परिक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (यात्रायाः परिक्रमः)

Narratorial/Index-verse (Anukramaṇikā style; speaker not explicit here)

Tirtha: Kāśī-kṣetra tīrtha-kadamba; Mukti-maṇḍapa; Viśveśa (Viśvanātha)

Type: kshetra

Listener: Sūta/Lomaharṣaṇa (frame) and pilgrims/listeners

Scene: A pilgrim-map scene: many small shrines and ghāṭas forming a garland around the city; Mukti-maṇḍapa as a pavilion with sages; Viśveśa appearing as a radiant liṅga; pilgrims beginning the circumambulation route.

K
Kāśī
K
Kṣetra
T
Tīrtha
M
Mukti-maṇḍapa
V
Viśveśa (Viśvanātha)

FAQs

Kāśī is mapped as a liberating landscape where narratives, shrines, and pilgrimage practice together lead toward mokṣa-oriented merit.

Viśveśa/Viśvanātha is foregrounded, along with the Mukti-maṇḍapa and the wider network of Kāśī tīrthas.

It points to the practice of yātrā-parikramā (pilgrimage circuit), elaborated in subsequent verses.