Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 69

Devanagari script

तज्जलक्रीडनस्थानं मम प्रीतिकरं महत् । अमुष्मिन्राजसदने जाड्यहृज्जलपूरितम्

Transliteration

tajjalakrīḍanasthānaṃ mama prītikaraṃ mahat | amuṣminrājasadane jāḍyahṛjjalapūritam

Translation

«Eben jener Ort des Wasserspiels ist Mir höchst lieb. In jenem königlichen Haus ist er erfüllt von Wasser, das die Dumpfheit und Trägheit des Herzens vertreibt.»

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Determiner/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देशार्थ-सर्वनाम

• जलक्रीडनस्थानम्: the place for playing in water
• जलक्रीडनस्थानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जल + क्रीडन + स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (जले क्रीडनस्य स्थानम्)

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• प्रीतिकरम्: pleasure-giving
• प्रीतिकरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रीति + कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (स्थानस्य); तत्पुरुषः (प्रीतिं करोति)

• महत्: great
• महत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (स्थानस्य)

• अमुष्मिन्: in that (aforementioned)
• अमुष्मिन्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अमुषद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; दूरनिर्देश-सर्वनाम

• राजसदने: in the king's palace/house
• राजसदने: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: राज + सदन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुषः (राज्ञः सदनम्)

• जाड्यहृत्: removing dullness
• जाड्यहृत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जाड्य + हृत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक-रूपेण समासाङ्गम्; तत्पुरुषः (जाड्यं हरति)

• जलपूरितम्: filled with water
• जलपूरितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जल + पूरित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पॄ/पूर्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), विशेषणम् (स्थानस्य); तत्पुरुषः (जलेन पूरितम्)

Speaker

Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jñānavāpī (jalakrīḍā-sthāna)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Implied interlocutor(s) in Kāśī-māhātmya frame

Visual Art Cues

Scene: A ‘royal abode’ precinct around the well; the water appears dark-blue yet luminous, symbolically washing away heaviness from a devotee’s heart as Śiva’s presence sanctifies the space.

Characters & Entities

• Kāśī (Vārāṇasī)
• Jñānavāpī (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Holy places in Kāśī are portrayed as spiritually therapeutic—removing inner dullness and awakening clarity of heart.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The water-sport site associated with Jñānavāpī/Jñāna-tīrtha within Kāśī’s sacred precincts.

What ritualistic prescription is mentioned?

Engaging with the tīrtha-water (by contact/usage) is praised for dispelling jāḍya (torpor) from the heart.