Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 47

Devanagari script

धर्मेश्वरं यः सकृदेव मर्त्यो विलोकयिष्यत्यवदातबुद्धिः । स्नात्वा पुरस्तेऽत्र च धर्मतीर्थे न तस्य दूरे पुरुषार्थसिद्धिः

Transliteration

dharmeśvaraṃ yaḥ sakṛdeva martyo vilokayiṣyatyavadātabuddhiḥ | snātvā puraste'tra ca dharmatīrthe na tasya dūre puruṣārthasiddhiḥ

Translation

Jeder Sterbliche, der mit geläutertem Geist Dharmeśvara auch nur ein einziges Mal erblickt und sich hier vor dir am Dharma-tīrtha badet, dem ist die Erfüllung der Lebensziele nicht fern.

Word by Word

• धर्मेश्वरम्: Lord of Dharma (Dharmeśvara)
• धर्मेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धर्म + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्मस्य ईश्वरः); पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति; एकवचन

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; (relative pronoun: who)

• सकृत्: once
• सकृत्: Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सकृत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/परिमाणवाचक (once)

• एव: indeed
• एव: Avadharana (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis: indeed/only)

• मर्त्यः: a mortal
• मर्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन

• विलोकयिष्यति: will behold
• विलोकयिष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-√लोक् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Future); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• अवदातबुद्धिः: (one) of pure mind
• अवदातबुद्धिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अवदात + बुद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः (अवदाता बुद्धिः यस्य); पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन; (as adjective-noun: one of pure intellect)

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: √स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive: having bathed)

• पुरः: before/in front
• पुरः: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरस् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; देशवाचक (in front/before)

• ते: your
• ते: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी विभक्ति; एकवचन; (genitive: of you/your)

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (here)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (and)

• धर्मतीर्थे: at the Dharma-tīrtha
• धर्मतीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धर्म + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (धर्मस्य तीर्थम्); नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन; (locative singular)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation: not)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति; एकवचन; (genitive: of him)

• दूरे: far
• दूरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दूर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति; एकवचन; (locative used adverbially: far away)

• पुरुषार्थसिद्धिः: attainment of human goals
• पुरुषार्थसिद्धिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरुषार्थ + सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (पुरुषार्थस्य सिद्धिः); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति; एकवचन

Speaker

Śiva (deduced, addressing Dharma)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharma-tīrtha (near Dharmeśvara)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Dharma (Dharmarāja)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim with a calm, purified mind bathes at Dharma-tīrtha and then beholds the Dharmeśvara liṅga once, receiving near-at-hand puruṣārtha fulfillment.

Characters & Entities

• Dharmeśvara
• Dharma-tīrtha
• Kāśī (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A single sincere darśana, supported by tīrtha-snāna, accelerates the attainment of the four aims of life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharma-tīrtha in Kāśī, together with the shrine of Dharmeśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

Bathing (snāna) at Dharma-tīrtha and taking darśana of Dharmeśvara.