Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 71

Devanagari script

तद्दक्षिणे नरो दृष्ट्वा लिंगं कालंजरेश्वरम् । जरां कालं विनिर्जित्य मम लोके वसेच्चिरम्

Transliteration

taddakṣiṇe naro dṛṣṭvā liṃgaṃ kālaṃjareśvaram | jarāṃ kālaṃ vinirjitya mama loke vasecciram

Translation

Südlich davon: Wer den Liṅga des Kālañjareśvara erblickt, besiegt Alter und Zeit und verweilt lange in meiner Welt.

Word by Word

• तत्-दक्षिणे: to its south
• तत्-दक्षिणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (दक्षिण-शब्दः), सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; ‘तस्य दक्षिणे (भागे/दिशि)’

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; ‘having seen’

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कालञ्जरेश्वरम्: Kālañjareśvara
• कालञ्जरेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कालञ्जर-ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कालञ्जरस्य ईश्वरः इति षष्ठी-तत्पुरुषः

• जराम्: old age
• जराम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कालम्: time (death)
• कालम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• विनिर्जित्य: having overcome
• विनिर्जित्य: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + निर् + जि (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः; ‘having completely conquered’

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• लोके: in (my) world
• लोके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• वसेत्: may dwell
• वसेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; पाठे ‘वसेच्चिरम्’ = वसेत् + चिरम्

• चिरम्: for a long time
• चिरम्: Kala-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: चिरम् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

Speaker

Skanda (deduced from Kāśīkhaṇḍa dialogue context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kālañjareśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrims/sages within the Kāśī-māhātmya narrative frame

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim stands in awe before the Kālañjareśvara liṅga; behind him, a shadowy wheel of time dissolves, while Śiva’s presence radiates stillness; the southern directional marker is shown as a path from the previous shrine.

Characters & Entities

• Kālañjareśvara
• Liṅga
• Old age (jarā)
• Time (kāla)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even mere darśana of a Kāśī-liṅga is portrayed as spiritually transformative, overcoming mortality’s pressures.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kālañjareśvara Liṅga, located to the south of the previously mentioned shrine in the Kāśī sacred map.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana (beholding) of the Kālañjareśvara Liṅga; no additional rite is specified in this verse.