Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 65

Devanagari script

मंडलेश्वरतः क्षेत्राल्लिंगं श्रीकंठसंज्ञितम् । विनायकान्मंडसंज्ञादुत्तरस्यां व्यवस्थितम्

Transliteration

maṃḍaleśvarataḥ kṣetrālliṃgaṃ śrīkaṃṭhasaṃjñitam | vināyakānmaṃḍasaṃjñāduttarasyāṃ vyavasthitam

Translation

Aus dem heiligen Bezirk Maṇḍaleśvaras ist der Liṅga namens Śrīkaṇṭha; er ist im Norden aufgestellt, nahe dem Vināyaka, der Maṇḍa heißt.

Word by Word

• मण्डलेश्वरतः: from Maṇḍaleśvara
• मण्डलेश्वरतः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मण्डलेश्वर (प्रातिपदिक; मण्डल + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (मण्डलस्य ईश्वरः)

• क्षेत्रात्: from the sacred field/region
• क्षेत्रात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन

• लिङ्गम्: the liṅga (Śiva emblem)
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र प्रथमा (वाक्यविषयः)

• श्रीकण्ठसंज्ञितम्: named ‘Śrīkaṇṭha’
• श्रीकण्ठसंज्ञितम्: Karta (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रीकण्ठ-संज्ञित (प्रातिपदिक; श्रीकण्ठ + संज्ञित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘लिङ्गम्’ इति विशेषणम्; समासः—तत्पुरुषः (श्रीकण्ठ इति संज्ञा यस्य)

• विनायकात्: from Vināyaka
• विनायकात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: विनायक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन

• मण्डसंज्ञात्: from (the one) named ‘Maṇḍa’
• मण्डसंज्ञात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मण्ड-संज्ञ (प्रातिपदिक; मण्ड + संज्ञ)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (मण्ड इति संज्ञा यस्य)

• उत्तरस्याम्: in the northern (side/direction)
• उत्तरस्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘दिशि’ इति अध्याहारः (in the northern [direction/side])

• व्यवस्थितम्: is situated
• व्यवस्थितम्: Kriya (Verbal predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-अव-स्था (धातु) → व्यवस्थित (कृदन्त, क्त)
• Form: कृदन्तः (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘लिङ्गम्’ इत्यस्य विधेयः—‘is situated/placed’

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śrīkaṇṭha-liṅga (near Maṇḍa-Vināyaka)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim map-like scene: Maṇḍaleśvara precinct with a Śiva-liṅga labeled Śrīkaṇṭha; nearby shrine of Maṇḍa-Vināyaka; northward orientation shown via a symbolic arrow or rising sun direction marker.

Characters & Entities

• Śrīkaṇṭha Liṅga
• Maṇḍaleśvara (toponym/shrine)
• Vināyaka (Maṇḍa)
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse reinforces Kāśī’s pilgrimage-map tradition: knowing shrine locations supports systematic darśana and worship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śrīkaṇṭha Liṅga, positioned north of Maṇḍaleśvara’s kṣetra and near Maṇḍa Vināyaka.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicit; it primarily provides directional and relational location markers for pilgrimage.