Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 45

Devanagari script

वाराणस्याः स्तुतिमपि यो निशम्यानुमोदते । अपि ब्रह्मांडमखिलं ध्रुवं तेनानुमोदितम्

Transliteration

vārāṇasyāḥ stutimapi yo niśamyānumodate | api brahmāṃḍamakhilaṃ dhruvaṃ tenānumoditam

Translation

Wer auch nur das Lob Vārāṇasīs vernimmt und es billigt, sich daran erfreut—durch ihn wird gewiss das ganze Universum, das gesamte brahmāṇḍa, gebilligt und bekräftigt.

Word by Word

• वाराणस्याः: of Vārāṇasī
• वाराणस्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वाराणसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध), एकवचनम्

• स्तुतिम्: praise
• स्तुतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्तुति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अपि-शब्दः (even/also)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative pronoun)

• निशम्य: having heard
• निशम्य: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नि + शम् (धातु) → निशम्य (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त-अव्यय-भावः (gerund/absolutive)

• अनुमोदते: approves/rejoices at
• अनुमोदते: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अनु + मुद् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (present), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अपि-शब्दः (even)

• ब्रह्माण्डम्: the universe (cosmic egg)
• ब्रह्माण्डम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• अखिलम्: entire
• अखिलम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• ध्रुवम्: certainly
• ध्रुवम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावेन प्रयुक्तम्; निश्चयार्थक-अव्ययवत् (certainly)

• तेन: by him
• तेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• अनुमोदितम्: is approved
• अनुमोदितम्: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अनु + मुद् (धातु) → अनुमोदित (क्त-प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तः कृदन्तः; नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगार्थः (past passive participle)

Speaker

Śiva (Hara/Bhava)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vārāṇasī/Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārvatī / assembled sages (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A reciter chants Kāśī’s glory at a ghat-side pavilion; listeners fold hands and utter approval; above them, a subtle cosmic dome (brahmāṇḍa) is shown as resonating/brightening, indicating universal affirmation.

Characters & Entities

• Vārāṇasī
• Brahmāṇḍa (universe)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even appreciative assent to Kāśī’s glorification is spiritually potent; it aligns one with cosmic auspiciousness and dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vārāṇasī (Kāśī), specifically through its stuti (praise).

What ritualistic prescription is mentioned?

Śravaṇa (hearing) of Kāśī-stuti and anumodana (joyful approval/assent) are implied devotional acts.