Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 83

संसारचक्रे गहने यत्र स्नातो विशेन्नना । चक्रपुष्करिणी तीर्थ ममाधिष्ठानमुत्तमम्

saṃsāracakre gahane yatra snāto viśennanā | cakrapuṣkariṇī tīrtha mamādhiṣṭhānamuttamam

Im dichten und schwer zu durchdringenden Rad des Saṃsāra tritt, wer dort badet, ohne Fehl in den rettenden Pfad ein. Das Tīrtha der Cakrapuṣkariṇī ist mein höchster Sitz (adhiṣṭhāna).

संसारचक्रेin the wheel of saṃsāra
संसारचक्रे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंसार + चक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (संसारस्य चक्रे)
गहनेdeep, hard to cross
गहने:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootगहन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (चक्रे)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formसम्बन्ध/देशवाचक-अव्यय (relative adverb: where)
स्नातःhaving bathed
स्नातः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्नात (स्ना-धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (having bathed)
विशेत्should enter
विशेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + विश् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, तृतीयपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: वि
not
:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
अना(unclear reading)
अना:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअना (अव्यय/पाठभेद)
Formअव्यय; पाठदोष/अस्पष्ट-रूपम् (possibly ‘अन्यथा/पुनः’ इत्यर्थे)
चक्रपुष्करिणीCakrapuṣkariṇī
चक्रपुष्करिणी:
Sambodhana/Topic (Topic/विषय)
TypeNoun
Rootचक्र + पुष्करिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तीर्थtīrtha, sacred ford
तीर्थ:
Sambodhana/Topic (Topic/विषय)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; संबोधनार्थे/वाक्यविषयः
ममmy
मम:
Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
अधिष्ठानम्abode, seat
अधिष्ठानम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअधिष्ठान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
उत्तमम्supreme
उत्तमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (अधिष्ठानम्)

Skanda

Tirtha: Cakrapuṣkariṇī

Type: kund

Scene: A symbolic depiction of saṃsāra as a dark, thorny wheel around the world; at its center, the bright waters of Cakrapuṣkariṇī form a luminous gateway. Skanda’s presence is suggested as a radiant guardian of the tīrtha-seat.

C
Cakrapuṣkariṇī
S
Saṃsāra (cycle of existence)
K
Kāśī (Varanasi)

FAQs

A Kāśī tīrtha is presented as a direct support for transcending saṃsāra, with snāna as the gateway act.

Cakrapuṣkariṇī Tīrtha, praised as a ‘supreme seat’ (uttama adhiṣṭhāna).

Bathing (snāna) at Cakrapuṣkariṇī is highlighted as the key practice.