Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 73

लक्ष्मांतरं समाचक्ष्व द्विजबोधकरं प्रसूः । येन विज्ञाय तं विप्रं त्यजेयमपि कंठगम्

lakṣmāṃtaraṃ samācakṣva dvijabodhakaraṃ prasūḥ | yena vijñāya taṃ vipraṃ tyajeyamapi kaṃṭhagam

„O Mutter, nenne mir ein anderes unterscheidendes Zeichen, durch das ein Brāhmaṇa erkannt wird; erkenne ich ihn, so würde ich selbst den, der mir im Halse steckt, von mir werfen.“

लक्ष्मा-अन्तरम्the difference/interval regarding Lakṣmā
लक्ष्मा-अन्तरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलक्ष्मा (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (लक्ष्मायाः अन्तरम्)
समाचक्ष्वtell, explain
समाचक्ष्व:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-चक्ष् (धातु)
Formलोट्-लकार (आज्ञार्थ), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
द्विज-बोध-करम्causing a brāhmaṇa to understand
द्विज-बोध-करम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + बोध (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (द्विजानां बोधं करोति इति)
प्रसूःthe mother (Vinātā)
प्रसूः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रसू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
येनby which
येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
विज्ञायhaving known
विज्ञाय:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootवि-ज्ञा (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)
तम्that
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
विप्रम्brāhmaṇa
विप्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
त्यजेयम्I should abandon
त्यजेयम्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formविधिलिङ्-लकार (optative), उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
अपिeven, also
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
कण्ठ-गम्gone into the throat; lodged in the throat
कण्ठ-गम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकण्ठ (प्रातिपदिक) + ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (कण्ठं गतः)

Garuda (Tārkṣya/Pakṣīndra), addressing his mother Vinatā

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Listener: Śaunaka and the sages of Naimiṣāraṇya (frame) / within episode: Garuḍa addressing Vinatā

Scene: A young Garuḍa, troubled, asks his mother Vinatā for the defining sign of a brāhmaṇa, implying someone is caught in his throat; the scene is intimate, didactic, and tense.

V
Vinatā
G
Garuda (Tārkṣya)
D
Dvija/Vipra (Brāhmaṇa)

FAQs

Dharma requires discerning and honoring a brāhmaṇa; even urgent personal discomfort should not lead to harming the righteous.

The broader setting is Kāśī-khaṇḍa (Vārāṇasī/Kāśī-māhātmya), though this verse itself is a dharmic dialogue episode rather than a direct tirtha description.

No explicit ritual is prescribed here; the focus is ethical discernment and restraint in action.