Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 33

Devanagari script

पांसुराशि च वल्मीकं यूपदंडमथापि वा । योधिरोहति वै स्वप्ने स षष्ठे मासि नश्यति

Transliteration

pāṃsurāśi ca valmīkaṃ yūpadaṃḍamathāpi vā | yodhirohati vai svapne sa ṣaṣṭhe māsi naśyati

Translation

Wenn einer im Traum auf einen Staubhaufen, auf einen Ameisenhügel oder gar auf einen Opferpfahl steigt, so geht er im sechsten Monat zugrunde.

Word by Word

• पांसुराशिम्: a heap of dust
• पांसुराशिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पांसु (प्रातिपदिक) + राशि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (पांसोः राशि:)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction ‘and’)

• वल्मीकम्: an anthill
• वल्मीकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वल्मीक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• यूपदण्डम्: a sacrificial post-staff
• यूपदण्डम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यूप (प्रातिपदिक) + दण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (यूपस्य दण्डः)

• अथ: then/further
• अथ: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्ययम् (particle ‘then/and further’)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (also/even)

• वा: or
• वा: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्ययम् (or)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम

• अधिरोहति: climbs upon
• अधिरोहति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अधि-रुह् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्ययम् (emphatic particle ‘indeed’)

• स्वप्ने: in a dream
• स्वप्ने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्वप्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचनम्

• स: he
• स: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• षष्ठे: in the sixth
• षष्ठे: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: षष्ठ (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम्; विशेषणम् (मासि)

• मासि: month
• मासि: Adhikarana (Time/काल-अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचनम्

• नश्यति: perishes/dies
• नश्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नश् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A dreamer climbs a dusty mound, then an anthill, then a tall yūpa-post—each higher step framed as more ominous; the sky darkens as he ascends, suggesting the approach of fate.

Characters & Entities

• Yūpa (sacrificial post)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even symbols of worldly striving or ritual status are transient; prepare the soul rather than clinging to externals.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse remains within the Kāśī-khaṇḍa doctrinal ambiance, oriented toward liberation in the sacred city of Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it references a yūpa as an image within an omen-dream.