Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 13

अरुंधतीं ध्रुवं चैव विष्णोस्त्रीणिपदानि च । आसन्नमृत्युर्नोपश्येच्चतुर्थं मातृमंडलम्

aruṃdhatīṃ dhruvaṃ caiva viṣṇostrīṇipadāni ca | āsannamṛtyurnopaśyeccaturthaṃ mātṛmaṃḍalam

Wessen Tod nahe ist, der erblickt weder Arundhatī noch Dhruva noch die drei Schritte Viṣṇus; und auch das vierte schaut er nicht: den Kreis der Mütter (Mātṛ-maṇḍala).

अरुन्धतीम्Arundhatī (star)
अरुन्धतीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअरुन्धती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
ध्रुवम्Dhruva (Pole Star)
ध्रुवम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle)
विष्णोःof Viṣṇu
विष्णोः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
त्रीणिthree
त्रीणि:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्याप्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; संख्याविशेषण (पदानि)
पदानिsteps/footprints
पदानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
and
:
Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
आसन्न-मृत्युःone whose death is near
आसन्न-मृत्युः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootआसन्न (प्रातिपदिक) + मृत्यु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि (यस्य मृत्युः आसन्नः)
not
:
Pratiṣedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात
उपश्येत्should see/observe
उपश्येत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootउप + दृश् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
चतुर्थम्the fourth
चतुर्थम्:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण (मातृमण्डलम्)
मातृ-मण्डलम्the circle/cluster of the Mothers (Mātṛs)
मातृ-मण्डलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समास

Skanda

Tirtha: Kāśī-kṣetra (ariṣṭa-lakṣaṇa via celestial non-perception)

Type: kshetra

Scene: Night over Kāśī: a seeker looks up but cannot perceive Arundhatī near Vasiṣṭha, cannot find Dhruva, cannot trace Viṣṇu’s three steps (Trivikrama asterism), and the protective Mātṛ-maṇḍala is absent; below, the glow of temples and the Gaṅgā suggests refuge despite failing sight.

A
Arundhatī
D
Dhruva
V
Viṣṇu
M
Mātṛs (Divine Mothers)

FAQs

As the end approaches, perception itself may alter; therefore, one should secure spiritual merit early through devotion and righteous conduct.

Within the Kāśī Khaṇḍa frame, Kāśī is the implied sacred refuge where preparation for death is oriented toward mokṣa.

No explicit ritual is prescribed; it lists astral-vision omens associated with imminent death.