Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 30

Devanagari script

आश्रमे तु यतिर्यस्य मुहूर्तमपि विश्रमेत् । किं तस्यानेकतंत्रेण कृतकृत्यः स जायते

Transliteration

āśrame tu yatiryasya muhūrtamapi viśramet | kiṃ tasyānekataṃtreṇa kṛtakṛtyaḥ sa jāyate

Translation

Wenn aber ein Yati auch nur für einen Muhūrta in einem Āśrama ruht, wozu bedarf er vieler anderer Observanzen? Er wird zu einem, der vollbracht hat, was zu vollbringen war.

Word by Word

• आश्रमे: in the hermitage/āśrama
• आश्रमे: Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आश्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात

• यतिः: an ascetic
• यतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम

• मुहूर्तम्: for a muhūrta (a short time)
• मुहूर्तम्: Kāla (Time/काल)
• Type: Noun
• Root: मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कालपरिमाण (accusative of duration)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपेक्षार्थक-निपात (even/also)

• विश्रमेत्: should rest
• विश्रमेत्: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि+श्रम् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• किम्: what (use is)
• किम्: Prashna (Interrogative/प्रश्न)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक

• तस्य: for him/of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• अनेक-तन्त्रेण: by many observances/means
• अनेक-तन्त्रेण: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अनेक (प्रातिपदिक) + तन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; समासः—कर्मधारय/तत्पुरुष (अनेकं तन्त्रं)

• कृत-कृत्यः: one who has accomplished what is to be done
• कृत-कृत्यः: Predicate (Pradhāna/प्रधान)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ धातु + क्त कृदन्त) + कृत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (कृतं कृत्यं येन)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• जायते: becomes/is born (comes to be)
• जायते: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट् (present), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Āśrama within Kāśī-kṣetra (generic)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A tranquil forest-edge āśrama near Kāśī: thatched huts, sacred fire altar, tulasī and bilva trees; a weary yati rests briefly on a mat while sages chant softly—light radiates from the āśrama, symbolizing completion beyond many rites.

Characters & Entities

• Kāśī
• Āśrama
• Yati

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In a sanctified setting aligned with dharma, even brief association can be spiritually transformative for the disciplined seeker.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The statement is situated in the Kāśī Khaṇḍa ethos, emphasizing the sanctity of dharmic āśramas within Kāśī’s sacred sphere.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite; it elevates the spiritual efficacy of even short residence/rest in a proper āśrama for a yati.