Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 79

Devanagari script

यदि सा पतिहंत्री स्याद्दूरतस्तां त्यजेत्सुधीः । त्रिशूलासिगदाशक्ति दुंदुभ्याकृति रेखया । नितंबिनी कीर्तिमती त्यागेन पृथिवीतले

Transliteration

yadi sā patihaṃtrī syāddūratastāṃ tyajetsudhīḥ | triśūlāsigadāśakti duṃdubhyākṛti rekhayā | nitaṃbinī kīrtimatī tyāgena pṛthivītale

Translation

Wenn sie eine ist, die den Gatten zugrunde richtet, soll der Weise sie von ferne verlassen. Durch Linien in Gestalt von Dreizack, Schwert, Keule, Speer oder Trommel wird jene vollhüftige Frau auf Erden durch Entsagung (oder Trennung) berühmt.

Word by Word

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Conditional marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय (सम्बन्ध/शर्तार्थक अव्यय)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; सर्वनाम

• पति-हन्त्री: husband-killer
• पति-हन्त्री: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक) + हन्त्री (कृदन्त-प्रातिपदिक, √हन्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः—पतिं हन्ति इति

• स्यात्: should be / might be
• स्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• दूरतः: from afar
• दूरतः: Desha-adhikarana (Locative adverbial/देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: दूर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (तसिल्-प्रत्ययान्त, क्रियाविशेषण)

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; सर्वनाम

• त्यजेत्: should abandon
• त्यजेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• सुधीः: a wise man
• सुधीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुधी (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; कर्मधारयः—सु + धी (उत्तमा बुद्धिः यस्य)

• त्रिशूल-असि-गदा-शक्ति: (having the form of) trident, sword, mace, and spear
• त्रिशूल-असि-गदा-शक्ति: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: त्रिशूल (प्रातिपदिक) + असि (प्रातिपदिक) + गदा (प्रातिपदिक) + शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/तृतीया? एकवचन (समासान्त-समाहारद्वन्द्वः; पद्ये ‘रेखया’ इत्यनेन सह विशेषणभावः); अर्थः—त्रिशूलादीनां आकृतिः

• दुन्दुभि-आकृति: drum-shaped
• दुन्दुभि-आकृति: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुन्दुभि (प्रातिपदिक) + आकृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/तृतीया? एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—दुन्दुभेः आकृतिः; ‘रेखया’ इत्यस्य विशेषणम्

• रेखया: by/with the line
• रेखया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: रेखा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• नितम्बिनी: a woman with prominent hips
• नितम्बिनी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नितम्बिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• कीर्तिमती: famous / renowned
• कीर्तिमती: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कीर्तिमती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; ‘नितम्बिनी’ इत्यस्य विशेषणम्

• त्यागेन: by abandonment
• त्यागेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: त्याग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• पृथिवी-तले: on the surface of the earth
• पृथिवी-तले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—पृथिव्याः तलम्

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and ṛṣis (typical frame)

Visual Art Cues

Scene: A wise man, warned by weapon- and drum-shaped palm lines, keeps respectful distance; the woman stands adorned yet separated, her fame arising through renunciation/separation, with symbolic trident/sword/mace/spear/drum motifs hovering as allegorical signs.

Characters & Entities

• Kāśī
• Skanda
• Agastya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma includes discernment in household life; harmful unions are to be avoided, and renunciation/separation can lead to a different kind of destiny.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; the verse is ethical and omen-based within the Kāśī narrative setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; it offers cautionary guidance (tyāga/avoidance).