Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 64

Devanagari script

संति तीर्थान्यनेकानि बहून्यायतनानि च । अधि त्रिलोकिनो काश्याः कलामर्हंति षोडशीम्

Transliteration

saṃti tīrthānyanekāni bahūnyāyatanāni ca | adhi trilokino kāśyāḥ kalāmarhaṃti ṣoḍaśīm

Translation

Viele sind die Tīrthas und zahlreich die heiligen Stätten; doch im Vergleich erreichen sie nur den sechzehnten Teil des Maßes von Kāśī, die in den drei Welten verehrt wird.

Word by Word

• सन्ति: there are
• सन्ति: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• तीर्थानि: sacred places
• तीर्थानि: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• अनेकानि: many
• अनेकानि: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Adjective
• Root: अनेक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (तीर्थाणाम्)

• बहूनि: many
• बहूनि: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (आयतनानाम्)

• आयतनानि: abodes/shrines
• आयतनानि: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: आयतन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (and)

• अधि: moreover / beyond
• अधि: Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (अव्यय/उपसर्गसदृश)
• Form: अव्यय (preposition/adverb) अर्थः—'अधिकम्/उपरि' (more/over and above)

• त्रिलोकिनः: (people) of the three worlds
• त्रिलोकिनः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: त्रि + लोकिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (त्रिषु लोकेषु वर्तन्ते)

• काश्याः: of Kāśī
• काश्याः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• कलाम्: a portion/part (kalā)
• कलाम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: कला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अर्हन्ति: are worthy of / deserve
• अर्हन्ति: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्

• षोडशीम्: sixteenth
• षोडशीम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: षोडशिन्/षोडशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (कलाम्)

Speaker

Skanda (to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A symbolic scale: numerous tīrthas and shrines appear as small lamps, while Kāśī shines as a great sun—measuring them as only a sixteenth in comparison.

Characters & Entities

• Kāśī
• Tīrtha
• Āyatana
• Trailokya (three worlds)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Purāṇa ranks sacred places to emphasize Kāśī’s unsurpassed merit and salvific power.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī) is directly praised as superior to other tīrthas and āyatanas.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific ritual is prescribed; the verse provides a comparative māhātmya (greatness) statement.