Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 2

ईश्वर उवाच । निशामय महाबाहो विष्णो त्रैलोक्यसुंदर । प्राप्तं वाराणसीत्याख्यामविमुक्तं यथा तथा

īśvara uvāca | niśāmaya mahābāho viṣṇo trailokyasuṃdara | prāptaṃ vārāṇasītyākhyāmavimuktaṃ yathā tathā

Īśvara sprach: Höre, o Viṣṇu mit mächtigen Armen, Schönheit der drei Welten — wie dieser Ort den Namen Vārāṇasī erhielt und wie er auch Avimukta genannt wird.

ईश्वरःĪśvara (Lord Śiva)
ईश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
निशामयlisten, hear
निशामय:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-शम् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
महाबाहोO mighty-armed one
महाबाहो:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहाबाहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
विष्णोO Viṣṇu
विष्णो:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
त्रैलोक्यसुन्दरO beauty of the three worlds
त्रैलोक्यसुन्दर:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootत्रैलोक्य + सुन्दर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
प्राप्तम्obtained, reached
प्राप्तम्:
Karma/Predicate (Object or predicative/कर्म)
TypeAdjective
Rootप्र-आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
वाराणसीVārāṇasī
वाराणसी:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवाराणसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
इतिthus, called
इति:
Sambandha/Marker (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formइति-शब्दः (quotative particle)
आख्याम्named, having the appellation
आख्याम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषण (qualifier)
अविमुक्तम्Avimukta (the ‘never-abandoned’ place)
अविमुक्तम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ-वि-मुच् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषण
यथाas, in the manner that
यथा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (manner/comparison adverb)
तथाso, thus
तथा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; तदनुरूप-प्रकारवाचक (correlative adverb)

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Avimukta (Vārāṇasī/Kāśī)

Type: kshetra

Listener: Viṣṇu

Scene: Śiva addresses Viṣṇu in a luminous, timeless assembly, introducing the secret of Kāśī’s names—Vārāṇasī and Avimukta—suggesting the city as a radiant mandala behind them.

Ī
Īśvara (Śiva)
V
Viṣṇu
V
Vārāṇasī
A
Avimukta

FAQs

Kāśī’s identity as Avimukta is divinely affirmed—Śiva declares it as a uniquely protected, never-abandoned sacred realm.

Vārāṇasī/Kāśī, specifically as Avimukta.

None; it introduces a theological account of Kāśī’s names and status.