Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 74

तीर्थाभिलाषिभिर्मर्त्यैस्सेव्यं तीर्थांतरं नहि । अन्यत्र भूमिवलये तीर्थराजात्प्रया गतः

tīrthābhilāṣibhirmartyaissevyaṃ tīrthāṃtaraṃ nahi | anyatra bhūmivalaye tīrtharājātprayā gataḥ

Für Sterbliche, die nach Pilgerstätten verlangen, braucht auf dem ganzen Erdenrund kein anderes Heiligtum gesucht zu werden als Prayāga, der König der Tīrthas.

तीर्थाभिलाषिभिःby those desiring pilgrimages
तीर्थाभिलाषिभिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतीर्थ + अभिलाषिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; समासः—तीर्थस्य अभिलाषी (षष्ठी-तत्पुरुषः)
मर्त्यैःby mortals
मर्त्यैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
सेव्यम्to be served/visited
सेव्यम्:
Karya (Obligation/कर्तव्य)
TypeAdjective
Rootसेव् (धातु) + यत् (कृत्)
Formकृदन्त (यत्-प्रत्यय, भाव्य/कर्तव्य-अर्थ), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘सेवनीयम्’ इत्यर्थः
तीर्थान्तरम्another sacred ford (other tirtha)
तीर्थान्तरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; समासः—तीर्थेषु अन्यत् (तत्पुरुषः)
not
:
Sambandha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
हिindeed/for
हि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic/causal particle)
अन्यत्रelsewhere
अन्यत्र:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअन्यत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb: elsewhere)
भूमिवलयेin the circle of the earth (on earth)
भूमिवलये:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूमि + वलय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः—भूमेः वलयम् (षष्ठी-तत्पुरुषः)
तीर्थराजात्from the king of tirthas
तीर्थराजात्:
Apadana (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootतीर्थ + राजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; समासः—तीर्थानां राजा (षष्ठी-तत्पुरुषः)
प्रयाforth/away (as in ‘departed’)
प्रया:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootप्रया (अव्यय/उपसर्गवत्)
Formअव्यय (गत्यर्थक-निपात), ‘प्रयातः’ इत्यत्र पदच्छेदे सहायकम्
गतःhas gone/departed
गतः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + क्त (कृत्)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, भूतकर्मणि/परिपूर्ण), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘गच्छितवान्/प्रयातः’

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Prayāga (Tīrtharāja)

Type: sangam

Listener: Brāhmaṇa (dvija)

Scene: A pilgrim map-like panorama of Bhūmivala (earth’s circle) with many tīrthas faintly shown, while Prayāga shines centrally as a radiant confluence crowned like a king.

P
Prayāga
T
Tīrtharāja

FAQs

Among all pilgrimage places, Prayāga is presented as preeminent, fulfilling the pilgrim’s spiritual aim.

Prayāga, explicitly titled “Tīrtharāja,” the king of sacred fords.

A general injunction to ‘resort to/serve’ (sevyaṃ) Prayāga; no specific bath, gift, or vow is detailed in this verse.