Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 20

सुखलक्ष्म्यैवचाज्ञासीद्ध्रुवं समवमानितम् । अभिसृत्य च तं बालं मूर्ध्न्युपाघ्राय सा सकृत्

sukhalakṣmyaivacājñāsīddhruvaṃ samavamānitam | abhisṛtya ca taṃ bālaṃ mūrdhnyupāghrāya sā sakṛt

An seinem Verlust von Wohlsein und Glanz erkannte sie, dass Dhruva beleidigt worden war. Eilig trat sie zu dem Knaben und küsste (roch) einmal den Scheitel seines Hauptes.

सुखलक्ष्म्याby (her) happy fortune/comfort
सुखलक्ष्म्या:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक) + लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (सुखरूपा लक्ष्मीः) ‘prosperity as happiness/fortunate comfort’; instrumental ‘by/through’
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय; emphatic particle ‘indeed/just’
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय; conjunction ‘and’
अज्ञासीत्understood
अज्ञासीत्:
Kriya (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘knew/understood’
ध्रुवम्surely
ध्रुवम्:
Kriya-viseshana (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावेन प्रयुक्तम्; adverb ‘certainly/surely’
समवमानितम्insulted
समवमानितम्:
Karma (Object complement)
TypeVerb
Rootसम् + अव + मान् (धातु)
Formकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘(him) insulted/disrespected’
अभिसृत्यhaving approached
अभिसृत्य:
Kriya-viseshana (Adverbial)
TypeVerb
Rootअभि + सृ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive), ‘having approached’
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय; ‘and’
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘him’
बालम्the boy
बालम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootबाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; apposition to तम्
मूर्ध्निon (his) head
मूर्ध्नि:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; locative ‘on the head’
उपाघ्रायhaving kissed/smelled
उपाघ्राय:
Kriya-viseshana (Adverbial)
TypeVerb
Rootउप + आ + घ्रा (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive), ‘having smelled/kissed (by smelling)’
साshe
सा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘she’ (Sunīti)
सकृत्once
सकृत्:
Kriya-viseshana (Adverb)
TypeIndeclinable
Rootसकृत् (अव्यय)
Formकाल/परिमाणार्थक-अव्यय; ‘once’

Skanda (narrating to Agastya, per Kāśīkhaṇḍa convention)

Scene: Sunīti notices Dhruva’s diminished happiness and radiance; she rushes to him and kisses/smells the crown of his head in a single, consoling gesture.

D
Dhruva
S
Sunīti

FAQs

True care recognizes suffering without being told and responds with compassion before judgment.

Kāśī is the textual setting of the Kāśīkhaṇḍa, but no particular tīrtha is mentioned in this verse.

None; it depicts maternal affection and recognition of dishonor.