Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 91

भारभूतेश्वरं किं वा महालक्ष्मीश्वरं तु वा । मरुत्तेशं तु मोक्षेशं गंगेशं नर्मदेश्वरम्

bhārabhūteśvaraṃ kiṃ vā mahālakṣmīśvaraṃ tu vā | marutteśaṃ tu mokṣeśaṃ gaṃgeśaṃ narmadeśvaram

Oder (man kann verehren) Bhārabhūteśvara oder Mahālakṣmīśvara; ebenso Marutteśa, Mokṣeśa, Gaṅgeśa und Narmadeśvara.

भारभूतेश्वरम्Bhārabhūteśvara
भारभूतेश्वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभारभूत-ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
किम्what? / whether
किम्:
Sambandha/Discourse (प्रश्न/विकल्प)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक-सर्वनाम (interrogative)
वाor
वा:
Sambandha/Connector (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (or)
महालक्ष्मीश्वरम्Mahālakṣmīśvara
महालक्ष्मीश्वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमहा-लक्ष्मी-ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तुbut / indeed
तु:
Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषणार्थक-अव्यय (but/indeed)
वाor
वा:
Sambandha/Connector (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (or)
मरुत्तेशम्Marutteśa
मरुत्तेशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमरुत्त-ईश (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तुindeed / but
तु:
Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविशेषण/विरोधार्थक-अव्यय (indeed/but)
मोक्षेशम्Mokṣeśa (Lord of liberation)
मोक्षेशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमोक्ष-ईश (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
गंगेशम्Gaṅgeśa
गंगेशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगङ्गा-ईश (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
नर्मदेश्वरम्Narmadeśvara
नर्मदेश्वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनर्मदा-ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Gaṅgeśa / Mokṣeśa (Kāśī)

Type: ghat

Scene: At a Gaṅgā-ghāṭ in Kāśī, a pilgrim emerges from snāna and proceeds to a shrine of Gaṅgeśa; nearby iconography hints at Narmadā as a sister-river, while Mokṣeśa shrine radiates calm light.

B
Bhārabhūteśvara
M
Mahālakṣmīśvara
M
Marutteśa
M
Mokṣeśa
G
Gaṅgeśa
N
Narmadeśvara
G
Gaṅgā
N
Narmadā
K
Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

Kāśī’s Śiva-shrines connect prosperity (Mahālakṣmīśvara) and liberation (Mokṣeśa), showing dharma’s wholeness—artha and mokṣa harmonized in pilgrimage.

Kāśī, especially its liṅgas associated with sacred waters and liberation, such as Gaṅgeśa and Mokṣeśa.

No explicit prescription; the passage supports pilgrimage-darśana and devotional remembrance of these īśvaras.