Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 80

Devanagari script

तद्वेष्टयित्वा पुच्छेन पाणिभ्यां धरणीं स्पृशन् । उत्पपाताथ तरसा व्योम्नि वायुसुतः कपिः

Transliteration

tadveṣṭayitvā pucchena pāṇibhyāṃ dharaṇīṃ spṛśan | utpapātātha tarasā vyomni vāyusutaḥ kapiḥ

Translation

Indem er es mit seinem Schwanz umwand, die Erde mit beiden Händen berührend, sprang Vāyus Sohn — der Affe — dann in jäher Schnelle in den Himmel empor.

Word by Word

• तत्: that (liṅga)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; Accusative singular (object of veṣṭayitvā)

• वेष्टयित्वा: having wrapped/encircled
• वेष्टयित्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वेष्ट् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त; ‘having wrapped/encircled’

• पुच्छेन: with (his) tail
• पुच्छेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पुच्छ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन; Instrumental singular

• पाणिभ्याम्: with (his) two hands
• पाणिभ्याम्: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पाणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, द्विवचन; Instrumental dual

• धरणीम्: the earth/ground
• धरणीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धरणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; Accusative singular

• स्पृशन्: touching
• स्पृशन्: Karta (Agent-participle/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्पृश् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Present active participle

• उत्पपात: leapt up
• उत्पपात: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उत्-पत् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; Perfect 3rd sg

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरार्थक (then/now)

• तरसा: with speed/force
• तरसा: Karana (Manner/करण)
• Type: Noun
• Root: तरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन; Instrumental singular (manner)

• व्योम्नि: in the sky
• व्योम्नि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: व्योमन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; Locative singular

• वायु-सुतः: son of Vāyu
• वायु-सुतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वायु (प्रातिपदिक) + सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; Nominative singular; षष्ठी-तत्पुरुषः (वायोः सुतः)

• कपिः: the monkey
• कपिः: Karta (Subject apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; Nominative singular (apposition)

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Setukṣetra (liṅga-sthāna)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Hanumān wraps the liṅga with his tail like a rope, plants both hands on the earth for leverage, and springs upward into the sky, attempting to uproot the sacred emblem by sheer momentum.

Characters & Entities

• Vāyusuta (Hanumān)
• Śiva (Liṅga implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even extraordinary methods fail before the power of consecration; true strength aligns with dharma, not compulsion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Setu/Rāmeśvara (Rāmeśvaram).

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates an attempted removal rather than a rite to be performed.