Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 65

Devanagari script

मनुजदेवमुनीश्वरवंदितं सकलसंसृतिनाशकरं द्विजाः । जलजसंभवकुण्डमिदं शुभं सकल पापहरं सकलार्थदम्

Transliteration

manujadevamunīśvaravaṃditaṃ sakalasaṃsṛtināśakaraṃ dvijāḥ | jalajasaṃbhavakuṇḍamidaṃ śubhaṃ sakala pāpaharaṃ sakalārthadam

Translation

O Zweimalgeborene, diese glückverheißende Kunda des «Lotusgeborenen» (Brahmā), verehrt von Menschen, Göttern und erhabenen Weisen, vernichtet den ganzen Kreislauf der Verstrickung im Saṃsāra; sie tilgt alle Sünden und gewährt alle ersehnten Ziele.

Word by Word

• मनुजदेवमुनीश्वरवंदितम्: praised by men, gods, sages, and great lords
• मनुजदेवमुनीश्वरवंदितम्: Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘kuṇḍam’/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मनुज (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक) + मुनि (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक) + वन्दित (√वन्द् धातु, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुपद-तत्पुरुषः—मनुजैः देवैः मुनिभिः ईश्वरैश्च वन्दितम् (praised by men, gods, sages, and lords)

• सकलसंसृतिनाशकरम्: destroyer of all worldly bondage
• सकलसंसृतिनाशकरम्: Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘kuṇḍam’/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सकल (प्रातिपदिक) + संसृति (प्रातिपदिक) + नाश (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः—सकलायाः संसृतेः नाशं करोति इति (destroyer of all transmigration)

• द्विजाः: O brāhmaṇas
• द्विजाः: Sambodhana (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; सम्बोधनार्थे अपि प्रयोगः (O brāhmaṇas)

• जलजसंभवकुण्डम्: this pond of the lotus-born (Brahmā)
• जलजसंभवकुण्डम्: Karma (Object—understood ‘(वदामि/स्तौमि)’/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जलज (प्रातिपदिक) + सम्भव (प्रातिपदिक) + कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः—जलजसम्भवस्य (ब्रह्मणः) कुण्डम् (the pond of the lotus-born)

• इदम्: this
• इदम्: Viśeṣaṇa (Deictic qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; निर्देश (this)

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘kuṇḍam’/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• सकल: all
• सकल: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सकल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; अत्र ‘पापहरम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• पापहरम्: remover of sins
• पापहरम्: Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘kuṇḍam’/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पाप (प्रातिपदिक) + हर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः—पापं हरति इति (sin-removing)

• सकलार्थदम्: bestower of all desired goals
• सकलार्थदम्: Viśeṣaṇa (Qualifier of ‘kuṇḍam’/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सकल (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक) + द (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः—सकलान् अर्थान् ददाति इति (giver of all aims/benefits)

Speaker

Narrator (Setukhaṇḍa voice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Brahmakuṇḍa (Jalaja-sambhava-kuṇḍa)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Naimiṣāraṇya sages (implied)

Visual Art Cues

Scene: The sacred pool gleams like a lotus; devas, humans, and sages offer flowers and water; the atmosphere suggests both worldly blessing and liberation.

Characters & Entities

• Brahmakuṇḍa
• Brahmā (Jalajasaṃbhava)
• Devas
• Munis

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A supremely sacred tīrtha can purify sin, loosen saṃsāric bondage, and support both worldly welfare and spiritual liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Brahmakuṇḍa, identified as the kuṇḍa of the Lotus-born Brahmā.

What ritualistic prescription is mentioned?

No single act is named in this verse; it functions as a eulogy establishing the tīrtha’s power (snāna and worship are implied by context).