Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 74

Devanagari script

काश्यपश्चापवत्सारो रैभ्येति विश्रुतास्त्रयः । अस्मिन्गोत्रे भवा विप्रा रक्ताक्षाः क्रूरदृष्टयः

Transliteration

kāśyapaścāpavatsāro raibhyeti viśrutāstrayaḥ | asmingotre bhavā viprā raktākṣāḥ krūradṛṣṭayaḥ

Translation

Kāśyapa, Āpavatsāra und Raibhya—diese drei sind berühmt (als Pravara). In eben diesem Gotra gibt es Brāhmaṇas mit geröteten Augen und hartem Blick.

Word by Word

• काश्यपः: Kāśyapa
• काश्यपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: kāśyapa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• अपवत्सारः: Apavatsāra
• अपवत्सारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: apavatsāra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• रैभ्य: Raibhya
• रैभ्य: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: raibhya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (नाम)

• इति: thus/namely
• इति: Sambandha (Marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: उद्धरण/इत्यादि-अव्ययम् (quotative particle)

• विश्रुताः: well-known
• विश्रुताः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √śru (धातु) + vi- + śruta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः (past passive participle) ‘well-known’; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्

• त्रयः: three
• त्रयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: traya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम् (संख्याशब्दः)

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम-शब्दः

• गोत्रे: in the lineage
• गोत्रे: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: gotra (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• भवाः: those belonging/being
• भवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: bhava (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘those who are/occur’ (here: those belonging)

• विप्राः: Brahmins
• विप्राः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: vipra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• रक्ताक्षाः: red-eyed
• रक्ताक्षाः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: rakta (प्रातिपदिक) + akṣa (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (कर्मधारयः) ‘रक्त-आक्ष’ (= red-eyed); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्

• क्रूरदृष्टयः: having cruel looks
• क्रूरदृष्टयः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: krūra (प्रातिपदिक) + dṛṣṭi (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (कर्मधारयः) ‘क्रूर-दृष्टि’; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्

Speaker

Unspecified (contextual narrator within Dharmāraṇyakhaṇḍa)

Visual Art Cues

Scene: A split tableau: above, three luminous ṛṣis labeled Kāśyapa, Āpavatsāra, Raibhya; below, a group of brāhmaṇas with striking red eyes and stern expressions, suggesting contrast between revered lineage and flawed temperament.

Characters & Entities

• Kāśyapa
• Āpavatsāra
• Raibhya
• Vipra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Lineage markers (pravara) are noted, yet personal disposition can vary; dharma is not merely inherited but must be embodied.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse; it is genealogical and descriptive.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, pravara remembrance is part of Vedic ritual identity, but no specific rite is instructed here.