Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 66

नारी वाथ नरो वाथ मत्क्षेत्रे धर्मसंज्ञके । त्यजते यः प्रियान्प्राणान्मुक्तिर्भवतु शाश्वती

nārī vātha naro vātha matkṣetre dharmasaṃjñake | tyajate yaḥ priyānprāṇānmuktirbhavatu śāśvatī

Ob Frau oder Mann: Wer in meinem Bereich, der Dharmāraṇya genannt wird, den geliebten Lebenshauch hingibt, der erlange ewige Befreiung.

नारीa woman
नारी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनारी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक अव्यय (disjunctive particle)
अथthen/also
अथ:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तर/विकल्पसूचक अव्यय (particle: then/also in alternation)
नरःa man
नरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक अव्यय (disjunctive particle)
अथthen/also
अथ:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तर/विकल्पसूचक अव्यय (particle)
मत्-क्षेत्रेin my sacred region
मत्-क्षेत्रे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (‘मम क्षेत्रे’ = in my field/region)
धर्म-संज्ञकेnamed ‘Dharma’
धर्म-संज्ञके:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootधर्म (प्रातिपदिक) + संज्ञक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (‘धर्म’ इति संज्ञा यस्य)
त्यजतेgives up/abandons
त्यजते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धबोधक यत्-प्रत्यय (relative pronoun)
प्रियान्dear/beloved
प्रियान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; ‘प्राणान्’ इति विशेषण
प्राणान्life-breaths; life
प्राणान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
मुक्तिःliberation
मुक्तिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
भवतुmay it be
भवतु:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative/benedictive command), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
शाश्वतीeternal
शाश्वती:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशाश्वत (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘मुक्तिः’ इति विशेषण

Yama

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Scene: A serene sacred forest boundary marked by toranas/trees; a departing soul (subtle body) rising in light from a human figure (woman or man) while Śiva’s grace is symbolized as a protective aura; attendants of dharma guide upward.

D
Dharmāraṇya (dharma-saṃjñaka kṣetra)
M
Mukti

FAQs

Purāṇic dharma emphasizes the salvific power of a holy kṣetra, where even the final moment can become a doorway to mokṣa.

Dharmāraṇya, described as Yama’s kṣetra and a place granting śāśvatī mukti.

No formal rite is prescribed; the teaching centers on the kṣetra’s grace at the time of death (prāṇa-tyāga) within its bounds.