Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 44

Devanagari script

अनुजग्मुस्तदा रामं हनुमांश्च कपीश्वरः । कौशल्या च सुमित्रा च कैकेयी च मुदान्विता

Transliteration

anujagmustadā rāmaṃ hanumāṃśca kapīśvaraḥ | kauśalyā ca sumitrā ca kaikeyī ca mudānvitā

Translation

Zu jener Zeit folgten sie Rāma: Hanumān, der Herr der Affen; ebenso Kauśalyā, Sumitrā und Kaikeyī, alle von Freude erfüllt.

Word by Word

• अनुजग्मुः: followed
• अनुजग्मुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु) उपसर्गः अनु-
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन; ‘followed’

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (at that time)

• रामम्: Rāma
• रामम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• हनुमान्: Hanumān
• हनुमान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हनुमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• कपीश्वरः: lord of the monkeys
• कपीश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (षष्ठी: ‘कपीनाम् ईश्वरः’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कौशल्या: Kauśalyā
• कौशल्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कौशल्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• सुमित्रा: Sumitrā
• सुमित्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुमित्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• कैकेयी: Kaikeyī
• कैकेयी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कैकेयी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• मुदान्विता: accompanied by joy, joyful
• मुदान्विता: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुदा (प्रातिपदिक) + अन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √इ (धातु) क्त, उपसर्गः अनु-)
• Form: तत्पुरुष-समासः (तृतीया: ‘मुदया अन्विता’); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; स्त्री-समूहस्य विशेषणम्

Speaker

Narrator (Purāṇic narrative voice; likely Sūta/Lomaharṣaṇa in broader frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya (approach narrative)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A larger entourage joins: Hanumān at the forefront in reverent readiness; behind, the queens/mothers in palanquins or walking with attendants, all with joyful faces, moving toward forested tīrthas.

Characters & Entities

• Rāma
• Hanumān
• Kauśalyā
• Sumitrā
• Kaikeyī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Holy journeys are strengthened by satsanga—devoted companions and elders who support dharmic action.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The surrounding passage glorifies Dharmāraṇya; this verse emphasizes the pilgrimage setting rather than a single tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it narrates participation in the pilgrimage.