Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 5

Devanagari script

ईश्वर उवाच । अत्र नारायणो देवस्तपस्तेपे सुदुष्करम् । दिव्यवर्षशतं त्रीणि जातः सुष्ठ्वाननश्च सः

Transliteration

īśvara uvāca | atra nārāyaṇo devastapastepe suduṣkaram | divyavarṣaśataṃ trīṇi jātaḥ suṣṭhvānanaśca saḥ

Translation

Īśvara sprach: Hier vollzog Nārāyaṇa, der Herr, eine überaus schwere Askese. Dreihundert göttliche Jahre verharrte er in dieser Übung und offenbarte sich mit einem höchst vortrefflichen Antlitz.

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara
• ईश्वरः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (adverb of place)

• नारायणः: Nārāyaṇa
• नारायणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• देवः: the god
• देवः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'नारायणः' इत्यस्य समानाधिकरणम्

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तेपे: performed (austerity)
• तेपे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• सुदुष्करम्: very difficult
• सुदुष्करम्: Karma (Qualifier of object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सु + दुष्कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (अत्यन्तं दुष्करम्) 'तपः' इत्यस्य विशेषणम्

• दिव्यवर्षशतम्: a hundred divine years
• दिव्यवर्षशतम्: Kala (Duration/काल)
• Type: Noun
• Root: दिव्य + वर्ष + शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (दिव्यानि वर्षाणि शतम्)

• त्रीणि: three
• त्रीणि: Kala (Quantity/काल)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; 'शतानि' (अध्याहृत) इत्यस्य विशेषणम्

• जातः: was born; became
• जातः: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) + क्त (कृदन्त प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि-भावे 'सः' इत्यस्य विधेयम्

• सुष्ठु: well; excellently
• सुष्ठु: Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: सुष्ठु (अव्यय)
• Form: रीत्यर्थक अव्यय (adverb: well)

• आननः: faced; having a face (here: well-faced)
• आननः: Karta (Qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आनन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'सः' इत्यस्य विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya (Nārāyaṇa-tapas-sthāna)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Skanda

Visual Art Cues

Scene: Īśvara explains: in this very place Nārāyaṇa performed extremely difficult austerity for three hundred divine years, and manifested with an excellent face.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Nārāyaṇa (Viṣṇu)
• Dharmāraṇya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Great sanctity is forged through sustained tapas; divine manifestations and tīrtha-glory are rooted in disciplined endurance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya, as the place where Nārāyaṇa undertook extraordinary austerities.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) is described as the sanctifying practice, though not prescribed as a specific vow here.