Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 8

प्रतोल्यश्च चतस्रो वै शुद्धा एव सतोरणाः । पूर्वे धर्मेश्वरो देवो दक्षिणे गणनायकः

pratolyaśca catasro vai śuddhā eva satoraṇāḥ | pūrve dharmeśvaro devo dakṣiṇe gaṇanāyakaḥ

Wahrlich gab es vier reine Tore, jedes mit einem schönen Bogen; im Osten stand der Herr Dharmeśvara, und im Süden der Anführer der Gaṇas, Gaṇeśa.

प्रतोल्यःgateways
प्रतोल्यः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootप्रतोलि/प्रतोल्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (चारि द्वाराणि/प्रतोल्यः = gateways)
and
:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
चतस्रःfour
चतस्रः:
विशेषण (Numeral qualifier)
TypeAdjective
Rootचतस् (संख्याप्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; संख्या-विशेषण (agreeing with प्रतोल्यः)
वैindeed
वै:
सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक (indeed)
शुद्धाःpure/clean
शुद्धाः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootशुद्ध (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणं प्रतोल्यः
एवindeed/only
एव:
सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (only/just)
सतोरणाःwith archways
सतोरणाः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootस + तोरण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; उपपद-तत्पुरुषः (‘तोरणैः सह’ = having archways)
पूर्वेin the east
पूर्वे:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; दिक्शब्दः (in the east)
धर्मेश्वरःDharmeśvara
धर्मेश्वरः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootधर्म + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘धर्मस्य ईश्वरः’)
देवःthe god
देवः:
अपादान/सम्बन्ध (Apposition)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; धर्मेश्वरस्य अपपद/विशेषणार्थे
दक्षिणेin the south
दक्षिणे:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; दिक्शब्दः (in the south)
गणनायकःGaṇanāyaka (leader of the gaṇas)
गणनायकः:
कर्ता (Subject; implied ‘is/was’)
TypeNoun
Rootगण + नायक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘गणानां नायकः’)

Vyāsa

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Scene: A square sacred enclosure with four pristine gateways crowned by arches; at the eastern gate stands Dharmeśvara, and at the southern gate Gaṇeśa as Gaṇanāyaka, each receiving offerings from pilgrims.

D
Dharmeśvara
G
Gaṇa-nāyaka (Gaṇeśa)
P
Pratolī
T
Toraṇa

FAQs

Entering sacred space is framed as entering a dharmic mandala—guarded by deities who stabilize righteousness and remove obstacles.

Satyamaṃdira’s consecrated precinct with its four gateways.

No explicit prescription; it describes architectural-sacral features (gateways and deity placements).