Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 143

Devanagari script

स्वप्नोयं किमु न स्वप्नो भ्रमोऽयं किं तु न भ्रमः । एष धूर्तोऽथवा कश्चिद्यक्षो गंधर्व एव वा

Transliteration

svapnoyaṃ kimu na svapno bhramo'yaṃ kiṃ tu na bhramaḥ | eṣa dhūrto'thavā kaścidyakṣo gaṃdharva eva vā

Translation

Ist dies ein Traum—oder doch kein Traum? Ist dies Verblendung—oder keine Verblendung? Ist er ein Betrüger, oder vielleicht ein Yakṣa, oder gar ein Gandharva?

Word by Word

• स्वप्नः: dream
• स्वप्नः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्वप्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• किमु: is it perhaps?
• किमु: Prashna (Interrogative/प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् + उ (अव्यय-समुच्चय)
• Form: प्रश्न-निपात (interrogative particle: 'is it perhaps?')

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• स्वप्नः: dream
• स्वप्नः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्वप्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भ्रमः: delusion
• भ्रमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भ्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• किम्: what?/is it?
• किम्: Prashna (Interrogative/प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रश्नार्थे अव्ययीभूतम् (interrogative particle)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अवधारण/विरोधार्थक-निपात (but/indeed)

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• भ्रमः: delusion
• भ्रमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भ्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एषः: this (one)
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• धूर्तः: rogue/trickster
• धूर्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अथवा: or else
• अथवा: Sambandha (Alternative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथवा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive: or)

• कश्चित्: someone/any
• कश्चित्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (निपात)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अनिश्चितवाचक-सर्वनाम (indefinite pronoun)

• यक्षः: yaksha
• यक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• गन्धर्वः: gandharva
• गन्धर्वः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गन्धर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध/बल)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (emphasis)

• वा: or
• वा: Sambandha (Alternative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय (or)

Speaker

Unspecified woman (inner questioning/monologue in the narrative)

Visual Art Cues

Scene: The heroine looks around anxiously, half-turning as if to flee, while the mysterious figure stands poised; faint silhouettes of celestial musicians or forest spirits hover in imagination.

Characters & Entities

• Yakṣa
• Gandharva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When confronted with the extraordinary, the mind oscillates between faith and doubt; discernment is needed before judgment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.