Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 52

Devanagari script

एवं ध्यात्वा तु हृत्पद्मे जगतः पितरौ शिवौ । जप्त्वा तदात्मकं मंत्रं तदंते बहिरर्चयेत्

Transliteration

evaṃ dhyātvā tu hṛtpadme jagataḥ pitarau śivau | japtvā tadātmakaṃ maṃtraṃ tadaṃte bahirarcayet

Translation

So, nachdem man im Lotos des Herzens Śiva und Śivā, die Eltern der Welt, betrachtet hat, rezitiere man das Mantra, das ihre eigene Wesenheit ist; und am Ende vollziehe man die äußere Verehrung.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकारवाचक-अव्यय (adverb of manner)

• ध्यात्वा: having meditated
• ध्यात्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: ध्यात्वा (कृदन्त; √ध्यै (धातु) + त्वा)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वक्रिया

• तु: then/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपात (particle)

• हृत्पद्मे: in the lotus of the heart
• हृत्पद्मे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृत् + पद्म (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (षष्ठी-तत्पुरुषः) ‘हृदः पद्मम्’; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरणम्

• जगतः: of the world
• जगतः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध

• पितरौ: the two parents
• पितरौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), द्विवचन; कर्ता

• शिवौ: Śiva (the divine pair)
• शिवौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; ‘शिव-युगल’ (शिव-पार्वती)

• जप्त्वा: having recited
• जप्त्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: जप्त्वा (कृदन्त; √जप् (धातु) + त्वा)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त; पूर्वक्रिया

• तदात्मकम्: of that very nature
• तदात्मकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + आत्मक (प्रातिपदिक)
• Form: समासः (तत्पुरुषः) ‘तद्-आत्मकः’ = ‘of that nature’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (मन्त्रं)

• मन्त्रम्: mantra
• मन्त्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (प्रयोगे नपुंसकवत्), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्म

• तदन्ते: at its end, thereafter
• तदन्ते: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमासः ‘तदन्ते’ = ‘तस्य अन्ते’; अव्ययवत् प्रयोगः (adverbial)

• बहिः: outside
• बहिः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: बहिः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• अर्चयेत्: should worship
• अर्चयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अर्च् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Narratorial/Instructional voice within Brahmottarakhaṇḍa (speaker not explicit in the snippet)

Visual Art Cues

Scene: A yogin seated in padmāsana visualizing Śiva and Śivā enthroned within a luminous heart-lotus; subtle transition to outer shrine worship with lamps and flowers.

Characters & Entities

• Śiva
• Śivā (Pārvatī/Umā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner worship (dhyāna and japa) should mature into outer worship (arcana), uniting contemplation with disciplined action.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is referenced; the teaching is a general pūjā-krama (ritual sequence).

What ritualistic prescription is mentioned?

Dhyāna in the heart-lotus → mantra-japa embodying Śiva–Śivā → external arcana (formal worship).