Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 78

Devanagari script

ते पश्यन्तु श्रियः कान्तं नागपर्यङ्कशायिनम् । गोपीजनसमावृत्तं योगनिद्रां समाश्रितम् । विश्वरूपं जगन्नाथं संसारभयनाशनम्

Transliteration

te paśyantu śriyaḥ kāntaṃ nāgaparyaṅkaśāyinam | gopījanasamāvṛttaṃ yoganidrāṃ samāśritam | viśvarūpaṃ jagannāthaṃ saṃsārabhayanāśanam

Translation

Mögen sie Śrīs Geliebten schauen, der auf dem Schlangenlager ruht, von den Gopīs umgeben, im yogischen Schlummer verweilend: den Weltenherrn in kosmischer Gestalt, den Vernichter der aus dem Saṃsāra geborenen Furcht.

Word by Word

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन — pronoun nominative plural

• पश्यन्तु: may (they) see
• पश्यन्तु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पश् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/आज्ञार्थ), प्रथमपुरुष, बहुवचन — 3rd person plural; परस्मैपद

• श्रियः: of Śrī (Lakṣmī)
• श्रियः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन — genitive singular

• कान्तम्: beloved/lord
• कान्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन — accusative singular

• नागपर्यङ्कशायिनम्: lying on the serpent-couch
• नागपर्यङ्कशायिनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नाग (प्रातिपदिक) + पर्यङ्क (प्रातिपदिक) + शायिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन — accusative singular; विशेषणम्; समासः: नागस्य पर्यङ्कः तस्मिन् शायिन् (locative relation implied)

• गोपीजनसमावृत्तम्: surrounded by the gopīs
• गोपीजनसमावृत्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गोपी (प्रातिपदिक) + जन (प्रातिपदिक) + समावृत्त (कृदन्त; सम्+आ+वृत् धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन — accusative singular; विशेषणम्; समासः: गोपीजनैः समावृत्तः (instrumental sense)

• योगनिद्राम्: yogic sleep
• योगनिद्राम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक) + निद्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन — accusative singular; समासः: योगस्य निद्रा (विशिष्टा निद्रा)

• समाश्रितम्: having resorted to
• समाश्रितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्+आ+श्रि (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन — accusative singular; विशेषणम्

• विश्वरूपम्: of universal form
• विश्वरूपम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन — accusative singular; विशेषणम्; समासः: विश्वं रूपं यस्य/विश्वं रूपम् (universal-formed)

• जगन्नाथम्: Lord of the world
• जगन्नाथम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन — accusative singular; समासः: जगतः नाथः

• संसारभयनाशनम्: destroyer of fear of worldly existence
• संसारभयनाशनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: संसार (प्रातिपदिक) + भय (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन — accusative singular; विशेषणम्; समासः: संसारस्य भयस्य नाशनम् (destroyer of fear of saṃsāra)

Speaker

Narrator of the Revā Khaṇḍa (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Darśana of Śrī-kānta Jagannātha (contextual culmination of Revā observance)

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Pāṇḍunandana (Arjuna)

Visual Art Cues

Scene: A grand theophany: Viṣṇu as Śrī-kānta reclines on the coiled serpent couch (Ananta), in yoganidrā; the cosmos radiates from his form (viśvarūpa). Around him are gopīs in devotional attendance, while the scene conveys fearlessness and cosmic protection.

Characters & Entities

• Śrī (Lakṣmī)
• Viṣṇu (Nāgaparyaṅkaśāyī)
• Gopīs
• Jagan-nātha
• Yoganidrā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Darśana of the Supreme Lord—seen as cosmic and compassionate—destroys existential fear and anchors the devotee beyond saṃsāra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The vision is tied to the Narmadā tīrtha worship described in this adhyāya (Cakratīrtha context).

What ritualistic prescription is mentioned?

The prescription is devotional darśana—beholding Viṣṇu in a specific iconic form (serpent-couch, yoganidrā).