Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 14

किं चायमरिदुर्वारः पाणौ पाशः प्रचेतसः । मन्त्रेण हतवीर्यस्य फणिनो दैन्यमाश्रितः

kiṃ cāyamaridurvāraḥ pāṇau pāśaḥ pracetasaḥ | mantreṇa hatavīryasya phaṇino dainyamāśritaḥ

Wie kommt es, dass Varuṇas unwiderstehliche Schlinge, in seiner Hand gehalten, in einen kläglichen Zustand geraten ist—wie eine Schlange, deren Kraft durch ein Mantra gebrochen wurde?

किम्what
किम्:
Sambandha (Interrogative/प्रश्न)
TypeNoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; interrogative pronoun (what?)
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
अयम्this (one)
अयम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; demonstrative pronoun
अरिदुर्वारःhard to resist for enemies
अरिदुर्वारः:
Visheshana (Adjective of अयम्)
TypeAdjective
Rootअरि (प्रातिपदिक) + दुर्वार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अरिणां दुर्वारः = enemies-hard-to-resist)
पाणौin (his) hand
पाणौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; locative
पाशःnoose
पाशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
प्रचेतसःof Varuṇa (Pracetas)
प्रचेतसः:
Sambandha (Possessor/षष्ठी)
TypeNoun
Rootप्रचेतस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; genitive
मन्त्रेणby a mantra
मन्त्रेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; instrumental
हतवीर्यस्यwhose power is destroyed
हतवीर्यस्य:
Visheshana (Qualifier of फणिनः)
TypeAdjective
Rootहत (कृदन्त, √हन्) + वीर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-समासार्थः (हतं वीर्यं यस्य) used as genitive qualifier
फणिनःof the serpent
फणिनः:
Sambandha (Possessor/षष्ठी)
TypeNoun
Rootफणिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; genitive
दैन्यम्wretchedness, misery
दैन्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
आश्रितःhas resorted to
आश्रितः:
Karta (Predicate of अयम्/फणि implied)
TypeVerb
Root√श्रि (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; past passive participle used predicatively

Brahmā (continuing)

Tirtha: Revā (Narmadā) region context

Type: river

Scene: A council-like scene where a deity (speaker) points out Varuṇa’s noose hanging slack and powerless, likened to a serpent subdued by mantra; devas appear unsettled, their emblems dim.

B
Brahmā
V
Varuṇa (Pracetas)
D
Devas

FAQs

Mantra and dharma can govern power; without inner potency and order, even ‘irresistible’ force becomes ineffective.

No particular tīrtha is identified in this verse.

Only an analogy to mantra’s power is given; no specific japa or rite is prescribed.