Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 6

वायुभक्षः शतं साग्रं यावत्तेपे हुताशनः । तावत्तुष्टो महादेवो वरदो जातवेदसः । संनिधौ समुपेत्याथ वचनं चेदमब्रवीत्

vāyubhakṣaḥ śataṃ sāgraṃ yāvattepe hutāśanaḥ | tāvattuṣṭo mahādevo varado jātavedasaḥ | saṃnidhau samupetyātha vacanaṃ cedamabravīt

Nur von Luft lebend, vollzog Hutāśana über volle hundert Jahre und mehr strenge Askese. Da wurde Mahādeva zufrieden und, bereit Jātavedas Gaben zu gewähren, trat in seine Nähe und sprach diese Worte.

वायुभक्षःone who feeds on air
वायुभक्षः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवायु + भक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: वायोः भक्षः (‘air-eater’, i.e., living on air)
शतम्a hundred (years)
शतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कालपरिमाणे कर्म), एकवचन
साग्रम्and more, exceeding
साग्रम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस + अग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘शतम्’ इत्यस्य विशेषण; कर्मधारयः: स-अग्रम् (‘with an addition/over and above’)
यावत्as long as
यावत्:
Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय/संबन्धशब्द)
Formपरिमाण/अवधि-बोधक अव्यय (correlative: ‘as long as/for so long’)
तेपेperformed austerity
तेपे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
हुताशनःAgni (Fire)
हुताशनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहुताशन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः
तावत्then, for that long
तावत्:
Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय/संबन्धशब्द)
Formपरिमाण/अवधि-बोधक अव्यय (correlative: ‘so long/then’)
तुष्टःpleased
तुष्टः:
Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootतुष् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
महादेवःMahādeva (Śiva)
महादेवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहादेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः: महा + देवः
वरदःboon-giving
वरदः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवरद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः: वरं ददाति इति (‘boon-giver’)
जातवेदसःof Jātavedas (Agni)
जातवेदसः:
Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; बहुव्रीहिः: जातं वेदः यस्य सः (‘who knows beings’, epithet of Agni)
संनिधौin the presence
संनिधौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंनिधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
समुपेत्यhaving approached
समुपेत्य:
Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-उप-इ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund)
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (particle: ‘then/now’)
वचनम्speech, words
वचनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
इदम्this
इदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
अब्रवीत्said, spoke
अब्रवीत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect/past), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Mārkaṇḍeya

Tirtha: Revā-tīrtha

Type: kshetra

Scene: Agni stands or sits emaciated yet luminous, sustained only by air for over a hundred years; then Mahādeva manifests nearby—majestic, calm, boon-bestowing—approaching into close presence (sannidhi).

H
Hutāśana (Agni)
J
Jātavedas (Agni)
M
Mahādeva (Śiva)
T
Tapas

FAQs

Sustained tapas, grounded in restraint, culminates in divine grace—Śiva responds as the compassionate giver of boons.

The austerity narrative is situated in the Revā-khaṇḍa setting and functions as the lead-in to Piṅgalāvarta/Piṅgaleśvara’s sanctification.

Tapas with severe restraint (vāyu-bhakṣa—subsisting on air) is described as Agni’s discipline.