Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 11

Devanagari script

ततोऽहं तस्य पक्षान्ते प्रलीनस्तु भ्रमञ्जले । काले युगसाहस्रान्ते अश्रान्तोऽर्णवमध्यगः

Transliteration

tato'haṃ tasya pakṣānte pralīnastu bhramañjale | kāle yugasāhasrānte aśrānto'rṇavamadhyagaḥ

Translation

Dann blieb ich am Ende seines Flügels gleichsam versunken, während die Wasser wirbelten. Als die Zeit das Ende von tausend Yugas erreichte, war ich noch immer unermüdet, mitten im Ozean.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरार्थ

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• पक्षान्ते: at the end/tip of the wing
• पक्षान्ते: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पक्ष (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुषः ‘पक्षस्य अन्तः’

• प्रलीनः: merged/settled
• प्रलीनः: Kriyā (अवस्था)
• Type: Verb
• Root: प्र-ली (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘merged/hidden, settled’

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोध-सूचक (particle)

• भ्रमन्: wandering
• भ्रमन्: Karta (कर्ता) (विशेषणरूपेण)
• Type: Verb
• Root: भ्रम् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘wandering’

• जले: in the water
• जले: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• काले: at a time
• काले: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• युगसाहस्रान्ते: at the end of a thousand yugas
• युगसाहस्रान्ते: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युग (प्रातिपदिक) + साहस्र (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष-श्रृंखला: ‘युगानां साहस्रस्य अन्ते’ (at the end of a thousand yugas)

• अश्रान्तः: unwearied
• अश्रान्तः: Karta (कर्ता) (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-श्रान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-तत्पुरुष/नकार-प्रत्यय (negated adjective)

• अर्णवमध्यगः: in the middle of the ocean
• अर्णवमध्यगः: Karta (कर्ता) (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अर्णव (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक) + ग (गम्-धातु से कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः ‘अर्णवस्य मध्ये गः’ (one who has gone/being in mid-ocean)

Speaker

Narrator (a Brāhmaṇa sage) addressing a king (Nareśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā) frame—cosmic endurance episode

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Suvrata / Nareśvara (frame addressee indicated by vocatives across verses)

Visual Art Cues

Scene: A tiny human figure rests at the edge of a colossal wing, suspended above swirling waters; the sky suggests aeons passing—stars, dawns, and dusks layered in one frame.

Characters & Entities

• Arṇava (ocean)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

One who abides in divine protection can remain steady even amid cosmic-scale upheavals and vast time.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā Khaṇḍa’s sacred landscape frames the story, but this verse itself highlights a cosmic ocean setting rather than a named tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the focus is narrative—cosmic time and steadfastness.