Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 48

Devanagari script

दुर्धर्षा दुर्निरीक्ष्याश्च इतश्चेतश्च चञ्चलाः । व्याहरन्तः शुभां वाचं न तत्र गतिरस्ति वै

Transliteration

durdharṣā durnirīkṣyāśca itaścetaśca cañcalāḥ | vyāharantaḥ śubhāṃ vācaṃ na tatra gatirasti vai

Translation

„Sie waren unbezwingbar und selbst schwer anzusehen, ruhelos huschten sie hierhin und dorthin. Obgleich sie liebliche Worte sprachen, gab es dort wahrlich keinen Ausweg.“

Word by Word

• दुर्धर्षाः: hard to overpower
• दुर्धर्षाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: dur + dharṣa (प्रातिपदिक); समासः
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम्; कर्मधारयः (hard to be attacked/overpowered)

• दुर्निरीक्ष्याः: hard to behold
• दुर्निरीक्ष्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: dur + nirīkṣya (प्रातिपदिक); समासः
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम्; कर्मधारयः (hard to look at)

• च: and
• च: Avyaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• इतश्: here/this way
• इतश्: Avyaya (Modifier/अव्यय-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: itaḥ (अव्यय)
• Form: दिशावाचक-अव्ययम् (directional adverb: from here/this way)

• चेतश्: there/that way
• चेतश्: Avyaya (Modifier/अव्यय-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: cetaḥ (अव्यय)
• Form: दिशावाचक-अव्ययम् (directional adverb: there/that way)

• च: and
• च: Avyaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• चञ्चलाः: restless
• चञ्चलाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: cañcala (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम्

• व्याहरन्तः: uttering/speaking
• व्याहरन्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: vi-ā-hṛ (धातु) + śatṛ (शतृ)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्तः वर्तमानकाले कृदन्तः (present active participle); पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्

• शुभाम्: auspicious
• शुभाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: śubha (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम्

• वाचम्: speech/words
• वाचम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: vāc (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्

• न: not
• न: Avyaya (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: na (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: tatra (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम्

• गतिः: escape/way out
• गतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: gati (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: as (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• वै: indeed
• वै: Avyaya (Emphasis/निश्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: vai (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक/खल्वर्थक-अव्ययम् (emphatic particle)

Speaker

Viprāḥ (continuing their report)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahārāja (via narrator)

Visual Art Cues

Scene: The fearsome figures move rapidly in different directions, eyes flashing; their mouths form gentle, inviting words while the space around them feels like a trap with no exit.

Characters & Entities

• vipra (implied)
• gati (escape/way)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pleasant words are not always safety; dharma requires vigilance and discernment in unsettling situations.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Revā/Narmadā pilgrimage context remains primary, framing the episode as part of the tīrtha journey.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; the verse emphasizes the experiential peril within the narrative.