Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 44

Devanagari script

एवमुक्त्वागमच्छीघ्रं स्फोटयन्ती नभस्तलम् । मिथिलास्थो महाप्राज्ञस्तपस्तेपे महामनाः

Transliteration

evamuktvāgamacchīghraṃ sphoṭayantī nabhastalam | mithilāstho mahāprājñastapastepe mahāmanāḥ

Translation

So belehrt, eilte sie davon und schien das Himmelsgewölbe zu sprengen. Indessen blieb in Mithilā der große Weise, hochverständig und großherzig, in strenger Askese versunken.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-Visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: thus)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala (Prior action)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (पूर्वकाल/absolutive)

• अगमत्: went
• अगमत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• शीघ्रम्: quickly
• शीघ्रम्: Kriya-Visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: शीघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: quickly)

• स्फोटयन्ती: bursting / causing to crack
• स्फोटयन्ती: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्फुट्/स्फोटय् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकालिक कृदन्त; स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; परस्मैपदी; कर्तरि

• नभः-तलम्: the surface of the sky
• नभः-तलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नभस् (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (नभसः तलम्)

• मिथिला-स्थः: staying in Mithilā
• मिथिला-स्थः: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: मिथिला (प्रातिपदिक) + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सप्तमी-तत्पुरुषः (मिथिलायां स्थितः)

• महा-प्राज्ञः: very wise
• महा-प्राज्ञः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + प्राज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (महान् प्राज्ञः)

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• तेपे: performed (austerity)
• तेपे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परिपूर्णभूत/परोक्ष), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्

• महा-मनाः: great-minded
• महा-मनाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (महान् मनाः)

Speaker

Narrator (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A swift, sky-tearing flight of a powerful feminine/numinous agent across the heavens; below, Yājñavalkya sits in composed austerity in Mithilā.

Characters & Entities

• Mithilā
• Yājñavalkya
• Kṛtyā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas and wisdom establish spiritual steadiness; the sage remains grounded even amid threatening forces.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Mithilā is mentioned as the sage’s location; the Revā Khaṇḍa framework still underlies the narration.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tapas (austerity) is described as the sage’s ongoing practice; no specific vow details are given in this verse.