Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 58

Devanagari script

कृतकौतुकसम्बाधं नानाधातुविचित्रितम् । अनेकहर्म्यसंछन्नमनेकायतनोज्ज्वलम्

Transliteration

kṛtakautukasambādhaṃ nānādhātuvicitritam | anekaharmyasaṃchannamanekāyatanojjvalam

Translation

Sie war gedrängt voll kunstvoller Wunderwerke, bunt schimmernd von vielerlei Erzen und Metallen; bedeckt von zahllosen Palästen und strahlend durch viele Heiligtümer und Hallen.

Word by Word

• कृत: made, done
• कृत: Samāsa-aṅga (Compound member)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद-रूप (made)

• कौतुक: festivity, curiosity, spectacle
• कौतुक: Samāsa-aṅga
• Type: Noun
• Root: कौतुक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद-रूप

• सम्बाधम्: crowded/packed with festivities
• सम्बाधम्: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: सम्बाध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (कृत-कौतुक-सम्बाध) तत्पुरुषसमासः; विशेषण

• नाना: various
• नाना: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: नाना (अव्यय/विशेषणप्रयोग)
• Form: अव्यय; विशेषणार्थे (indeclinable used adjectivally: various)

• धातु: mineral/metal
• धातु: Samāsa-aṅga
• Type: Noun
• Root: धातु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद-रूप

• विचित्रितम्: decorated with various minerals
• विचित्रितम्: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: वि-चित्र् (धातु) + णिच्? (causative sense) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (नाना-धातु-विचित्रित) तत्पुरुषसमासः; विशेषण

• अनेक: many
• अनेक: Samāsa-aṅga
• Type: Adjective
• Root: अनेक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद-रूप

• हर्म्य: mansion, palace
• हर्म्य: Samāsa-aṅga
• Type: Noun
• Root: हर्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद-रूप

• संछन्नम्: covered with many mansions
• संछन्नम्: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: सम्-छद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (अनेक-हर्म्य-संछन्न) तत्पुरुषसमासः; विशेषण

• अनेक: many
• अनेक: Samāsa-aṅga
• Type: Adjective
• Root: अनेक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद-रूप

• आयतन: abode, shrine, building
• आयतन: Samāsa-aṅga
• Type: Noun
• Root: आयतन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासपूर्वपद-रूप

• उज्ज्वलम्: bright with many edifices
• उज्ज्वलम्: Viśeṣaṇa
• Type: Adjective
• Root: उज्ज्वल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (अनेक-आयतन-उज्ज्वल) तत्पुरुषसमासः; विशेषण

Speaker

Unnamed narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bāṇapura (āyatana-network)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: bhūpa (king)

Visual Art Cues

Scene: A dense city interior: glittering mineral/metal inlays on walls and pillars, countless mansions rising behind rows of bright sanctuaries and assembly halls, the whole space crowded with marvels.

Characters & Entities

• Bāṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A civilization may shine outwardly through art and wealth, yet still require inner dharma to endure.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named; this is a narrative city-portrait.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.