Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 63

नलेश्वरं च मार्कण्डं शुक्लतीर्थमतः परम् । व्यासेश्वरं परं तीर्थं तत्र सिद्धेश्वरं तथा

naleśvaraṃ ca mārkaṇḍaṃ śuklatīrthamataḥ param | vyāseśvaraṃ paraṃ tīrthaṃ tatra siddheśvaraṃ tathā

Dort sind Naleśvara und Mārkaṇḍa; und darüber hinaus das Śukla-tīrtha. Dort befindet sich das höchste tīrtha des Vyāseśvara, und ebenso Siddheśvara.

नलेश्वरम्Naleśvara (name of a shrine)
नलेश्वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनल + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (नलस्य ईश्वरः)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
मार्कण्डम्Mārkaṇḍa (name of a shrine/place)
मार्कण्डम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमार्कण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
शुक्लतीर्थम्Śukla-tīrtha (the ‘white’ sacred ford)
शुक्लतीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशुक्ल + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः कर्मधारयः (शुक्लं तीर्थम्)
अतःthereafter; from there
अतः:
Adhikarana (Context/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय; अर्थे ‘ततः/अस्मात्’ (thereafter/from here)
परम्supreme; further
परम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम् इत्यस्य)
व्यासेश्वरम्Vyāseśvara (name of a shrine)
व्यासेश्वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootव्यास + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (व्यासस्य ईश्वरः)
परम्supreme
परम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (तीर्थम्)
तीर्थम्sacred ford; pilgrimage place
तीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
सिद्धेश्वरम्Siddheśvara (name of a shrine)
सिद्धेश्वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसिद्ध + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (सिद्धानां/सिद्धः ईश्वरः)
तथाthus; likewise
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus/also)

Skanda (deduced from Revā Khaṇḍa pilgrimage narration style)

Tirtha: Śukla-tīrtha; Vyāseśvara-tīrtha; Siddheśvara (with Naleśvara, Mārkaṇḍa as associated stations)

Type: ghat

Scene: A pilgrim party walks along the Narmadā bank; small shrines appear in sequence—Naleśvara, Mārkaṇḍa, Śukla-tīrtha, Vyāseśvara, Siddheśvara—each marked by a liṅga under trees, with river glinting behind.

N
Naleśvara
M
Mārkaṇḍa
Ś
Śukla-tīrtha
V
Vyāseśvara
S
Siddheśvara

FAQs

Tīrthas preserve the memory of sages and siddhas—pilgrimage is portrayed as entering their sanctified presence through Śiva’s shrines.

Naleśvara, Mārkaṇḍa, Śukla-tīrtha, Vyāseśvara, and Siddheśvara are named as important stations.

No direct ritual is given; the verse serves as a navigational list of sacred destinations.